HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Jeleniewo

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3096 mieszkańcówdochody własne 7665 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.87% do 0.53%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8.62% do 29.06%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka88 173 zł133+2.7%18 314 zł72%-54 466 zł0.242
●RozwójProgramPodwyżka92 340 zł121+0.7%13 848 zł74%-50 000 zł0.276
Szeroki programBez zmianPodwyżka85 265 zł124+0.2%27 429 zł72%-53 550 zł0.338
●Bez zmianProgramPodwyżka96 262 zł109-1.3%9633 zł76%-45 785 zł0.363
RozwójProgramBez zmian77 658 zł121+2.7%49 099 zł70%-53 692 zł0.373
●Szeroki programProgramBez zmian73 502 zł133+4.8%53 479 zł68%-58 145 zł0.389
RozwójBez zmianPodwyżka89 411 zł112-1.8%23 060 zł74%-49 107 zł0.396
Bez zmianProgramBez zmian81 570 zł109+0.7%44 969 zł72%-49 489 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka82 352 zł116-1.3%34 767 zł71%-54 374 zł0.419
Szeroki programBez zmianBez zmian71 028 zł124+2.2%62 721 zł68%-57 101 zł0.449
RozwójBez zmianBez zmian75 165 zł112+0.2%58 364 zł70%-52 670 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka100 366 zł96-3.5%5174 zł79%-41 325 zł0.483
RozwójProgramObniżka66 798 zł121+4.2%76 043 zł67%-56 416 zł0.486
RozwójWstrzymaniePodwyżka86 507 zł104-3.3%30 389 zł73%-49 922 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka93 314 zł100-3.8%18 940 zł76%-44 914 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian85 661 zł96-1.5%40 615 zł75%-45 045 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka70 702 zł109+2.2%71 921 zł69%-52 223 zł0.492
Szeroki programWstrzymanieBez zmian68 379 zł116+0.7%69 453 zł67%-57 840 zł0.516
Bez zmianBez zmianBez zmian79 057 zł100-1.8%54 256 zł72%-48 490 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka62 649 zł133+6.3%80 414 zł65%-60 860 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka74 783 zł96-0.0%67 616 zł72%-47 790 zł0.541
RozwójWstrzymanieBez zmian72 523 zł104-1.3%65 087 zł70%-53 400 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka64 627 zł112+1.7%84 549 zł67%-55 299 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka60 499 zł124+3.7%88 898 zł65%-59 721 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka90 417 zł92-5.2%26 260 zł76%-45 719 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka68 512 zł100-0.3%80 450 zł69%-51 128 zł0.583
Głębokie cięcieProgramBez zmian89 662 zł83-3.8%36 634 zł78%-40 707 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka97 395 zł87-5.9%14 597 zł79%-40 480 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian83 125 zł87-4.0%49 946 zł75%-44 071 zł0.608
Bez zmianWstrzymanieBez zmian76 422 zł92-3.3%60 970 zł72%-49 210 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka58 044 zł116+2.2%95 177 zł64%-60 398 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka104 380 zł83-5.7%885 zł79%-36 971 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka78 775 zł83-2.3%63 810 zł74%-43 462 zł0.623
RozwójWstrzymanieObniżka62 180 zł104+0.2%90 820 zł66%-55 967 zł0.625
OgraniczenieBez zmianObniżka72 570 zł87-2.5%76 352 zł72%-46 721 zł0.648
Bez zmianWstrzymanieObniżka66 072 zł92-1.8%86 712 zł68%-51 786 zł0.665
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka94 508 zł79-7.3%21 906 zł78%-41 273 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian80 501 zł79-5.4%56 630 zł74%-44 780 zł0.700
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian87 104 zł74-6.2%46 151 zł78%-39 757 zł0.717
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka101 386 zł74-8.0%10 538 zł80%-36 151 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka70 141 zł79-4.0%82 537 zł71%-47 368 zł0.736
Głębokie cięcieBez zmianObniżka76 540 zł74-4.7%72 566 zł74%-42 418 zł0.737
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian84 489 zł66-7.6%52 780 zł77%-40 455 zł0.809
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka98 509 zł66-9.4%17 773 zł79%-36 933 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka74 119 zł66-6.2%78 742 zł74%-43 054 zł0.828

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.74 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.