Grodzisk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 59 405 zł | 133 | -12.2% | 18 437 zł | 84% | -32 029 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 63 690 zł | 121 | -13.9% | 13 758 zł | 86% | -27 360 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 57 126 zł | 124 | -14.4% | 23 470 zł | 83% | -32 102 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 67 728 zł | 109 | -15.6% | 9333 zł | 90% | -22 945 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 50 915 zł | 121 | -12.2% | 35 069 zł | 82% | -33 769 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 61 390 zł | 112 | -16.1% | 18 857 zł | 85% | -27 456 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 46 642 zł | 133 | -10.4% | 39 653 zł | 78% | -38 422 zł | 0.403 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 54 941 zł | 109 | -13.9% | 30 826 zł | 84% | -29 369 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 54 505 zł | 116 | -15.6% | 28 017 zł | 82% | -33 645 zł | 0.431 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 44 753 zł | 124 | -12.6% | 44 267 zł | 78% | -38 280 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 49 006 zł | 112 | -14.4% | 39 794 zł | 81% | -33 649 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 41 478 zł | 121 | -10.8% | 51 271 zł | 77% | -38 495 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 45 495 zł | 109 | -12.6% | 47 037 zł | 79% | -34 107 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 65 409 zł | 100 | -17.8% | 14 497 zł | 90% | -23 063 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 58 779 zł | 104 | -17.3% | 23 392 zł | 85% | -28 987 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 53 012 zł | 100 | -16.1% | 35 573 zł | 84% | -29 271 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 370 zł | 116 | -13.9% | 48 408 zł | 77% | -39 685 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 37 214 zł | 133 | -9.0% | 55 756 zł | 75% | -43 137 zł | 0.526 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 632 zł | 104 | -15.6% | 43 925 zł | 79% | -35 042 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 39 857 zł | 112 | -13.0% | 55 518 zł | 76% | -38 216 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 35 614 zł | 124 | -11.3% | 59 980 zł | 75% | -42 836 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 43 855 zł | 100 | -14.8% | 51 306 zł | 79% | -33 850 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 406 zł | 116 | -12.6% | 63 834 zł | 74% | -44 139 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 37 659 zł | 104 | -14.4% | 59 361 zł | 76% | -39 508 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 335 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.77 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 49% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.