Dubicze Cerkiewne
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 6 806 447 zł | 133 | -17.9% | 56 710 zł | 73% | -418 065 zł | 0.135 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 6 817 725 zł | 121 | -19.6% | 43 736 zł | 73% | -405 091 zł | 0.233 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 6 631 602 zł | 124 | -20.0% | 1 010 432 zł | 73% | -415 013 zł | 0.262 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 6 282 447 zł | 133 | -16.2% | 2 893 174 zł | 71% | -420 824 zł | 0.278 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 6 293 669 zł | 121 | -17.9% | 2 882 611 zł | 73% | -407 921 zł | 0.316 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 6 828 601 zł | 109 | -21.2% | 31 196 zł | 74% | -392 551 zł | 0.349 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 523 973 zł | 116 | -21.2% | 1 584 834 zł | 73% | -418 856 zł | 0.354 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 6 642 794 zł | 112 | -21.6% | 999 895 zł | 73% | -402 134 zł | 0.364 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 6 119 862 zł | 124 | -18.3% | 3 798 843 zł | 71% | -417 585 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 6 304 491 zł | 109 | -19.6% | 2 872 435 zł | 73% | -395 450 zł | 0.393 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 6 130 999 zł | 112 | -20.0% | 3 788 359 zł | 72% | -404 777 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 535 208 zł | 104 | -22.8% | 1 574 258 zł | 73% | -405 924 zł | 0.458 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 5 889 089 zł | 133 | -15.0% | 5 043 268 zł | 71% | -422 893 zł | 0.459 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 6 019 503 zł | 116 | -19.6% | 4 337 229 zł | 71% | -421 267 zł | 0.472 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 5 900 271 zł | 121 | -16.7% | 5 032 744 zł | 71% | -410 042 zł | 0.472 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 6 653 587 zł | 100 | -23.2% | 989 743 zł | 73% | -389 686 zł | 0.477 | |
| ● | Ograniczenie | Program | Podwyżka | 6 841 085 zł | 96 | -23.0% | 16 664 zł | 74% | -378 019 zł | 0.481 |
| Ograniczenie | Program | Bez zmian | 6 316 906 zł | 96 | -21.4% | 2 860 793 zł | 73% | -381 007 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 5 911 053 zł | 109 | -18.3% | 5 022 606 zł | 71% | -397 623 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 6 141 738 zł | 100 | -21.6% | 3 778 258 zł | 73% | -392 398 zł | 0.534 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 6 030 682 zł | 104 | -21.2% | 4 326 705 zł | 71% | -408 405 zł | 0.543 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 5 735 757 zł | 124 | -17.1% | 5 902 711 zł | 71% | -419 517 zł | 0.546 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 546 042 zł | 92 | -24.4% | 1 564 065 zł | 73% | -393 422 zł | 0.571 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 5 746 853 zł | 112 | -18.8% | 5 892 266 zł | 71% | -406 761 zł | 0.583 | |
| Ograniczenie | Program | Obniżka | 5 923 417 zł | 96 | -20.2% | 5 011 013 zł | 72% | -383 246 zł | 0.594 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Podwyżka | 6 665 975 zł | 87 | -24.9% | 978 123 zł | 74% | -375 260 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 5 640 883 zł | 116 | -18.3% | 6 413 765 zł | 71% | -423 080 zł | 0.615 | |
| ● | Głębokie cięcie | Program | Podwyżka | 6 853 138 zł | 83 | -24.8% | 2947 zł | 75% | -364 011 zł | 0.616 |
| Głębokie cięcie | Program | Bez zmian | 6 328 894 zł | 83 | -23.2% | 2 849 548 zł | 73% | -367 084 zł | 0.621 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Bez zmian | 6 041 461 zł | 92 | -22.8% | 4 316 565 zł | 72% | -395 975 zł | 0.632 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Bez zmian | 6 154 056 zł | 87 | -23.4% | 3 766 704 zł | 73% | -378 062 zł | 0.641 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 5 757 552 zł | 100 | -20.4% | 5 882 203 zł | 71% | -394 434 zł | 0.643 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 5 652 020 zł | 104 | -20.0% | 6 403 280 zł | 71% | -410 272 zł | 0.664 | |
| Głębokie cięcie | Program | Obniżka | 5 935 356 zł | 83 | -22.0% | 4 999 814 zł | 73% | -369 385 zł | 0.691 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 558 483 zł | 79 | -26.1% | 1 552 396 zł | 73% | -378 928 zł | 0.697 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Obniżka | 5 769 818 zł | 87 | -22.2% | 5 870 699 zł | 72% | -380 164 zł | 0.727 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Obniżka | 5 662 759 zł | 92 | -21.6% | 6 393 180 zł | 71% | -397 893 zł | 0.732 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Podwyżka | 6 677 935 zł | 74 | -26.7% | 966 901 zł | 74% | -361 355 zł | 0.737 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Bez zmian | 6 053 831 zł | 79 | -24.5% | 4 304 963 zł | 73% | -381 571 zł | 0.739 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Bez zmian | 6 165 950 zł | 74 | -25.2% | 3 755 545 zł | 73% | -364 242 zł | 0.759 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Obniżka | 5 675 077 zł | 79 | -23.4% | 6 381 626 zł | 71% | -383 557 zł | 0.821 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Obniżka | 5 781 664 zł | 74 | -24.0% | 5 859 585 zł | 73% | -366 406 zł | 0.827 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 570 493 zł | 66 | -27.8% | 1 541 126 zł | 74% | -364 958 zł | 0.828 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Bez zmian | 6 065 775 zł | 66 | -26.3% | 4 293 756 zł | 73% | -367 688 zł | 0.857 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Obniżka | 5 686 971 zł | 66 | -25.2% | 6 370 467 zł | 72% | -369 736 zł | 0.923 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 934 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 81% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.