Czyże
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 2 946 589 zł | 133 | -16.9% | 41 906 zł | 75% | -266 276 zł | 0.138 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 2 955 272 zł | 121 | -18.6% | 32 131 zł | 75% | -256 501 zł | 0.234 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 2 866 287 zł | 124 | -19.0% | 431 038 zł | 75% | -264 378 zł | 0.266 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 2 701 936 zł | 133 | -15.2% | 1 204 620 zł | 73% | -270 546 zł | 0.286 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 2 710 580 zł | 121 | -16.9% | 1 196 487 zł | 73% | -260 819 zł | 0.320 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 2 963 611 zł | 109 | -20.2% | 22 722 zł | 75% | -247 092 zł | 0.350 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 2 815 638 zł | 116 | -20.2% | 666 173 zł | 74% | -267 271 zł | 0.358 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 2 874 909 zł | 112 | -20.6% | 421 704 zł | 75% | -254 672 zł | 0.366 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 2 627 669 zł | 124 | -17.3% | 1 574 363 zł | 73% | -268 448 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 2 718 880 zł | 109 | -18.6% | 1 188 686 zł | 74% | -251 457 zł | 0.394 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 2 636 251 zł | 112 | -19.0% | 1 566 286 zł | 73% | -258 790 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 2 824 289 zł | 104 | -21.8% | 658 032 zł | 75% | -257 529 zł | 0.460 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 2 518 880 zł | 133 | -13.9% | 2 085 515 zł | 72% | -273 713 zł | 0.463 |
| Rozwój | Program | Obniżka | 2 527 496 zł | 121 | -15.6% | 2 077 409 zł | 73% | -264 022 zł | 0.473 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 2 580 602 zł | 116 | -18.6% | 1 795 319 zł | 73% | -271 189 zł | 0.475 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 2 883 188 zł | 100 | -22.2% | 413 679 zł | 75% | -245 329 zł | 0.478 | |
| ● | Ograniczenie | Program | Podwyżka | 2 973 038 zł | 96 | -22.0% | 11 984 zł | 76% | -236 354 zł | 0.481 |
| Ograniczenie | Program | Bez zmian | 2 728 259 zł | 96 | -20.4% | 1 179 909 zł | 75% | -240 779 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 2 535 768 zł | 109 | -17.3% | 2 069 635 zł | 73% | -254 695 zł | 0.515 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 2 644 492 zł | 100 | -20.6% | 1 558 540 zł | 74% | -249 495 zł | 0.533 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 2 589 214 zł | 104 | -20.2% | 1 787 215 zł | 73% | -261 495 zł | 0.544 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 2 449 152 zł | 124 | -16.1% | 2 435 239 zł | 72% | -271 469 zł | 0.547 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Podwyżka | 2 832 597 zł | 92 | -23.4% | 650 222 zł | 75% | -248 150 zł | 0.571 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 2 457 705 zł | 112 | -17.7% | 2 427 189 zł | 72% | -261 846 zł | 0.581 | |
| Ograniczenie | Program | Obniżka | 2 545 110 zł | 96 | -19.2% | 2 060 891 zł | 73% | -244 062 zł | 0.589 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Podwyżka | 2 892 545 zł | 87 | -24.0% | 404 919 zł | 76% | -234 668 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 2 404 779 zł | 116 | -17.3% | 2 644 361 zł | 72% | -274 098 zł | 0.615 | |
| ● | Głębokie cięcie | Program | Podwyżka | 2 982 158 zł | 83 | -23.8% | 1868 zł | 77% | -225 980 zł | 0.616 |
| Głębokie cięcie | Program | Bez zmian | 2 737 332 zł | 83 | -22.2% | 1 171 411 zł | 75% | -230 463 zł | 0.619 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Bez zmian | 2 597 483 zł | 92 | -21.8% | 1 779 441 zł | 73% | -252 165 zł | 0.630 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 2 465 917 zł | 100 | -19.4% | 2 419 469 zł | 73% | -252 586 zł | 0.638 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Bez zmian | 2 653 800 zł | 87 | -22.4% | 1 549 826 zł | 75% | -238 894 zł | 0.639 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 2 413 362 zł | 104 | -19.0% | 2 636 284 zł | 72% | -264 440 zł | 0.661 | |
| Głębokie cięcie | Program | Obniżka | 2 554 149 zł | 83 | -21.0% | 2 052 426 zł | 74% | -233 788 zł | 0.685 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Podwyżka | 2 841 992 zł | 79 | -25.1% | 641 428 zł | 75% | -237 443 zł | 0.697 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Obniżka | 2 475 190 zł | 87 | -21.2% | 2 410 789 zł | 73% | -242 030 zł | 0.721 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Obniżka | 2 421 602 zł | 92 | -20.6% | 2 628 538 zł | 73% | -255 145 zł | 0.727 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Podwyżka | 2 901 598 zł | 74 | -25.8% | 396 440 zł | 77% | -224 370 zł | 0.737 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Bez zmian | 2 606 828 zł | 79 | -23.6% | 1 770 693 zł | 74% | -241 519 zł | 0.737 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Bez zmian | 2 662 806 zł | 74 | -24.2% | 1 541 391 zł | 75% | -228 653 zł | 0.755 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Obniżka | 2 430 911 zł | 79 | -22.4% | 2 619 824 zł | 73% | -244 545 zł | 0.814 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Obniżka | 2 484 162 zł | 74 | -23.0% | 2 402 386 zł | 74% | -231 832 zł | 0.819 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Podwyżka | 2 851 080 zł | 66 | -26.9% | 632 915 zł | 76% | -227 100 zł | 0.827 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Bez zmian | 2 615 869 zł | 66 | -25.4% | 1 762 225 zł | 75% | -231 235 zł | 0.853 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Obniżka | 2 439 917 zł | 66 | -24.2% | 2 611 388 zł | 73% | -234 304 zł | 0.915 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 711 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.