Boćki
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 154 561 zł | 133 | -15.5% | 22 195 zł | 81% | -59 229 zł | 0.214 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 159 617 zł | 121 | -17.2% | 16 639 zł | 82% | -53 684 zł | 0.264 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 148 850 zł | 124 | -17.6% | 37 179 zł | 80% | -59 337 zł | 0.321 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 164 410 zł | 109 | -18.9% | 11 357 zł | 84% | -48 412 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 136 245 zł | 121 | -15.5% | 68 738 zł | 79% | -60 828 zł | 0.361 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 131 206 zł | 133 | -13.8% | 74 091 zł | 78% | -66 351 zł | 0.365 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 153 879 zł | 112 | -19.3% | 31 729 zł | 82% | -53 822 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 141 020 zł | 109 | -17.2% | 63 656 zł | 80% | -55 577 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 143 842 zł | 116 | -18.9% | 48 092 zł | 80% | -61 328 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 126 186 zł | 124 | -15.9% | 88 303 zł | 78% | -66 212 zł | 0.437 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 131 197 zł | 112 | -17.6% | 82 981 zł | 79% | -60 719 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 118 950 zł | 121 | -14.2% | 107 864 zł | 77% | -66 096 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 148 883 zł | 104 | -20.5% | 42 737 zł | 82% | -55 797 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 158 644 zł | 100 | -20.9% | 26 658 zł | 83% | -48 580 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 123 713 zł | 109 | -15.9% | 102 796 zł | 79% | -60 861 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 113 924 zł | 133 | -12.4% | 113 203 zł | 76% | -71 604 zł | 0.504 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 121 595 zł | 116 | -17.2% | 98 445 zł | 77% | -68 044 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 135 946 zł | 100 | -19.3% | 77 928 zł | 80% | -55 498 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 126 620 zł | 104 | -18.9% | 93 109 zł | 79% | -62 534 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 109 417 zł | 124 | -14.6% | 126 315 zł | 75% | -71 283 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 114 416 zł | 112 | -16.3% | 121 007 zł | 77% | -65 806 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 119 152 zł | 100 | -18.0% | 115 968 zł | 78% | -60 600 zł | 0.594 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 105 137 zł | 116 | -15.9% | 135 801 zł | 74% | -72 997 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 110 148 zł | 104 | -17.6% | 130 479 zł | 76% | -67 503 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 401 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.