Juchnowiec Kościelny
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 171 917 zł | 133 | +28.0% | 18 619 zł | 69% | -71 386 zł | 0.202 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 175 959 zł | 121 | +25.6% | 14 215 zł | 71% | -66 982 zł | 0.258 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 166 892 zł | 124 | +25.0% | 38 698 zł | 69% | -69 898 zł | 0.312 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 179 759 zł | 109 | +23.1% | 10 060 zł | 72% | -62 828 zł | 0.357 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 155 036 zł | 121 | +28.0% | 83 651 zł | 68% | -69 010 zł | 0.358 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 151 002 zł | 133 | +30.6% | 87 875 zł | 67% | -73 403 zł | 0.359 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 170 915 zł | 112 | +22.5% | 34 497 zł | 71% | -65 517 zł | 0.385 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 162 815 zł | 116 | +23.1% | 53 016 zł | 68% | -70 351 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 158 827 zł | 109 | +25.6% | 79 675 zł | 70% | -64 868 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 146 568 zł | 124 | +27.4% | 108 214 zł | 67% | -71 837 zł | 0.433 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 150 581 zł | 112 | +25.0% | 104 013 zł | 68% | -67 468 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 166 844 zł | 104 | +20.8% | 48 807 zł | 71% | -65 960 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 174 695 zł | 100 | +20.2% | 30 541 zł | 72% | -61 384 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 139 517 zł | 121 | +29.9% | 136 828 zł | 66% | -70 511 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 143 302 zł | 109 | +27.4% | 133 004 zł | 67% | -66 377 zł | 0.500 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 142 843 zł | 116 | +25.6% | 121 369 zł | 66% | -72 236 zł | 0.503 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 135 490 zł | 133 | +32.5% | 141 044 zł | 64% | -74 894 zł | 0.505 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 154 353 zł | 100 | +22.5% | 100 110 zł | 70% | -63 347 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 146 864 zł | 104 | +23.1% | 117 161 zł | 67% | -67 857 zł | 0.545 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 131 495 zł | 124 | +29.3% | 159 975 zł | 64% | -73 272 zł | 0.558 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 135 503 zł | 112 | +26.8% | 155 891 zł | 66% | -68 911 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 139 268 zł | 100 | +24.4% | 152 249 zł | 67% | -64 799 zł | 0.600 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 128 034 zł | 116 | +27.4% | 172 296 zł | 64% | -73 631 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 132 048 zł | 104 | +25.0% | 168 233 zł | 65% | -69 261 zł | 0.635 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.96 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 91% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.