HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czermin

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7039 mieszkańcówdochody własne 8389 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.35% do 0.37%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8.61% do 36.01%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka161 220 zł133+4.6%19 010 zł78%-57 419 zł0.207
●RozwójProgramPodwyżka165 561 zł121+2.5%14 359 zł79%-52 810 zł0.261
Szeroki programBez zmianPodwyżka156 117 zł124+2.0%35 806 zł77%-56 499 zł0.316
●Bez zmianProgramPodwyżka169 654 zł109+0.5%9964 zł80%-48 456 zł0.358
RozwójProgramBez zmian144 295 zł121+4.6%71 968 zł76%-56 717 zł0.360
●Szeroki programProgramBez zmian139 965 zł133+6.7%76 544 zł73%-61 313 zł0.363
RozwójBez zmianPodwyżka160 437 zł112+0.0%31 242 zł79%-51 915 zł0.387
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka151 838 zł116+0.5%47 662 zł76%-57 374 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian148 376 zł109+2.5%67 646 zł78%-52 375 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian135 476 zł124+4.1%92 752 zł73%-60 258 zł0.435
RozwójBez zmianBez zmian139 783 zł112+2.0%88 201 zł75%-55 686 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka156 166 zł104-1.5%43 088 zł78%-52 780 zł0.479
●OgraniczenieProgramPodwyżka173 962 zł96-1.7%5326 zł81%-43 833 zł0.482
RozwójProgramObniżka128 541 zł121+6.2%115 489 zł72%-59 599 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka164 508 zł100-2.0%26 931 zł79%-47 585 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian152 670 zł96+0.3%63 062 zł79%-47 769 zł0.492
Bez zmianProgramObniżka132 614 zł109+4.1%111 176 zł75%-55 267 zł0.498
Szeroki programWstrzymanieBez zmian131 564 zł116+2.5%103 667 zł72%-61 044 zł0.505
●Szeroki programProgramObniżka124 219 zł133+8.3%120 056 zł71%-64 186 zł0.505
Bez zmianBez zmianBez zmian143 843 zł100+0.0%83 902 zł78%-51 369 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian135 880 zł104+0.5%99 106 zł75%-56 463 zł0.546
OgraniczenieProgramObniżka136 897 zł96+1.8%106 843 zł77%-50 672 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka120 186 zł124+5.6%135 078 zł71%-63 031 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka124 486 zł112+3.6%130 535 zł72%-58 469 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka160 245 zł92-3.4%38 768 zł79%-48 441 zł0.576
Bez zmianBez zmianObniżka128 537 zł100+1.5%126 246 zł75%-54 161 zł0.597
Głębokie cięcieProgramBez zmian156 865 zł83-2.0%59 004 zł80%-43 273 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka168 790 zł87-4.1%22 359 zł81%-42 991 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian139 949 zł92-1.5%94 798 zł77%-52 136 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka116 549 zł116+4.1%145 289 zł71%-63 753 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian148 112 zł87-2.2%79 512 zł79%-46 791 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka178 171 zł83-3.9%815 zł82%-39 322 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka120 856 zł104+2.0%140 737 zł72%-59 181 zł0.634
Głębokie cięcieProgramObniżka141 083 zł83-0.5%102 866 zł79%-46 188 zł0.638
OgraniczenieBez zmianObniżka132 795 zł87-0.7%122 175 zł77%-49 595 zł0.666
Bez zmianWstrzymanieObniżka124 916 zł92+0.0%136 439 zł74%-54 864 zł0.681
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka164 539 zł79-5.5%34 184 zł80%-43 834 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian144 228 zł79-3.6%90 341 zł78%-47 546 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian152 283 zł74-4.4%75 549 zł80%-42 322 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka172 975 zł74-6.3%18 137 zł82%-38 507 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka129 185 zł79-2.2%132 298 zł76%-50 286 zł0.755
Głębokie cięcieBez zmianObniżka136 957 zł74-3.0%118 220 zł79%-45 137 zł0.756
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian148 409 zł66-5.8%86 368 zł79%-43 066 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka168 734 zł66-7.7%29 899 zł82%-39 339 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka133 356 zł66-4.4%128 335 zł78%-45 817 zł0.848

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 339 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 67% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.