Błażowa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 89 080 zł | 133 | +3.9% | 17 798 zł | 79% | -39 464 zł | 0.241 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 93 242 zł | 121 | +1.8% | 13 354 zł | 81% | -35 057 zł | 0.276 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 86 143 zł | 124 | +1.3% | 25 993 zł | 79% | -38 900 zł | 0.337 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 97 159 zł | 109 | -0.2% | 9160 zł | 82% | -30 900 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 78 473 zł | 121 | +3.9% | 44 933 zł | 78% | -39 809 zł | 0.373 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 74 321 zł | 133 | +6.0% | 49 310 zł | 76% | -44 205 zł | 0.389 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 90 285 zł | 112 | -0.7% | 21 627 zł | 81% | -34 515 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 82 379 zł | 109 | +1.8% | 40 806 zł | 79% | -35 663 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 219 zł | 116 | -0.2% | 32 493 zł | 79% | -39 890 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 71 824 zł | 124 | +3.4% | 57 236 zł | 76% | -43 481 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 75 955 zł | 112 | +1.3% | 52 882 zł | 78% | -39 108 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 67 552 zł | 121 | +5.4% | 68 779 zł | 75% | -43 314 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 87 368 zł | 104 | -2.2% | 28 117 zł | 81% | -35 496 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 94 182 zł | 100 | -2.7% | 17 510 zł | 82% | -30 380 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 71 451 zł | 109 | +3.4% | 64 660 zł | 77% | -39 177 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 69 165 zł | 116 | +1.8% | 63 193 zł | 75% | -44 369 zł | 0.515 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 79 842 zł | 100 | -0.7% | 48 776 zł | 79% | -34 984 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 63 408 zł | 133 | +7.6% | 73 147 zł | 72% | -47 701 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 303 zł | 104 | -0.2% | 58 829 zł | 77% | -39 987 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 65 360 zł | 112 | +2.8% | 76 049 zł | 75% | -42 495 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 61 237 zł | 124 | +4.9% | 80 395 zł | 71% | -46 859 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 69 240 zł | 100 | +0.8% | 71 952 zł | 77% | -38 380 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 58 774 zł | 116 | +3.4% | 85 947 zł | 71% | -47 673 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 62 905 zł | 104 | +1.3% | 81 592 zł | 74% | -43 300 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.93 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.