Dzikowiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 207 309 zł | 133 | +0.0% | 20 405 zł | 70% | -81 375 zł | 0.195 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 211 815 zł | 121 | -2.0% | 15 545 zł | 72% | -76 515 zł | 0.255 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 200 805 zł | 124 | -2.5% | 45 288 zł | 70% | -80 044 zł | 0.308 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 181 858 zł | 133 | +2.0% | 102 919 zł | 68% | -84 136 zł | 0.352 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 186 351 zł | 121 | +0.0% | 98 164 zł | 68% | -79 291 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 216 068 zł | 109 | -3.9% | 10 945 zł | 72% | -71 915 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 205 288 zł | 112 | -4.4% | 40 546 zł | 72% | -75 210 zł | 0.384 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 195 619 zł | 116 | -3.9% | 62 359 zł | 69% | -80 817 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 190 592 zł | 109 | -2.0% | 93 668 zł | 70% | -74 705 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 176 075 zł | 124 | -0.5% | 127 203 zł | 68% | -82 700 zł | 0.429 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 180 545 zł | 112 | -2.5% | 122 475 zł | 68% | -77 881 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 200 111 zł | 104 | -5.8% | 57 606 zł | 71% | -75 971 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 167 464 zł | 121 | +1.5% | 160 827 zł | 68% | -81 342 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 209 518 zł | 100 | -6.3% | 36 061 zł | 72% | -70 635 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 162 980 zł | 133 | +3.6% | 165 571 zł | 66% | -86 176 zł | 0.499 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 171 696 zł | 109 | -0.5% | 156 410 zł | 68% | -76 767 zł | 0.500 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 171 321 zł | 116 | -2.0% | 142 957 zł | 68% | -83 401 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 184 763 zł | 100 | -4.4% | 118 004 zł | 70% | -73 321 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 175 800 zł | 104 | -3.9% | 138 219 zł | 68% | -78 570 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 157 735 zł | 124 | +1.0% | 188 192 zł | 65% | -84 663 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 162 196 zł | 112 | -1.0% | 183 474 zł | 67% | -79 855 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 166 405 zł | 100 | -3.0% | 179 395 zł | 68% | -75 306 zł | 0.603 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 153 303 zł | 116 | -0.5% | 202 960 zł | 64% | -85 311 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 157 773 zł | 104 | -2.5% | 198 232 zł | 67% | -80 492 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 353 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.