HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Cmolas

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7915 mieszkańcówdochody własne 7837 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.89% do 0.32%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów1.85% do 20.91%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka75 844 zł133+1.5%17 753 zł96%-13 775 zł0.250
●RozwójProgramPodwyżka80 061 zł121-0.5%13 227 zł98%-9256 zł0.280
Szeroki programBez zmianPodwyżka73 213 zł124-1.0%23 233 zł95%-14 113 zł0.343
●Bez zmianProgramPodwyżka84 032 zł109-2.5%8953 zł99%-4988 zł0.365
RozwójProgramBez zmian66 160 zł121+1.5%36 179 zł92%-16 635 zł0.376
●Szeroki programProgramBez zmian61 953 zł133+3.6%40 615 zł87%-21 142 zł0.395
RozwójBez zmianPodwyżka77 409 zł112-2.9%18 766 zł97%-9616 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian70 120 zł109-0.5%31 994 zł96%-12 380 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka70 439 zł116-2.5%27 910 zł94%-15 696 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian59 742 zł124+1.0%45 701 zł86%-21 240 zł0.453
RozwójBez zmianBez zmian63 927 zł112-1.0%41 288 zł92%-16 756 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka88 195 zł96-4.6%4422 zł100%-465 zł0.484
RozwójProgramObniżka55 888 zł121+3.1%53 361 zł86%-22 078 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka81 360 zł100-4.9%14 576 zł99%-5371 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka74 644 zł104-4.4%23 466 zł96%-11 190 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian74 270 zł96-2.6%27 573 zł98%-7873 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka59 841 zł109+1.0%49 185 zł89%-17 833 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian57 222 zł116-0.5%50 020 zł86%-22 674 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian67 868 zł100-2.9%37 125 zł96%-12 524 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka51 690 zł133+5.1%57 788 zł83%-26 576 zł0.523
OgraniczenieProgramObniżka63 981 zł96-1.2%44 775 zł95%-13 338 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian61 415 zł104-2.5%45 598 zł90%-18 181 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka53 967 zł112+0.5%57 967 zł86%-22 023 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka49 789 zł124+2.5%62 371 zł83%-26 497 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka78 603 zł92-6.3%19 282 zł99%-6935 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka57 899 zł100-1.5%53 813 zł89%-17 800 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian78 327 zł83-4.9%23 435 zł99%-3474 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka85 501 zł87-7.0%10 166 zł100%-874 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian71 994 zł87-5.1%32 731 zł98%-8043 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian65 364 zł92-4.4%41 426 zł94%-13 939 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka47 457 zł116+1.0%66 388 zł82%-27 821 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka92 266 zł83-6.8%0 zł100%3949 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka68 029 zł83-3.4%40 781 zł97%-8950 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka51 642 zł104-1.0%61 975 zł85%-23 337 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka62 016 zł87-3.6%49 446 zł94%-13 331 zł0.644
Bez zmianWstrzymanieObniżka55 583 zł92-2.9%57 812 zł88%-19 105 zł0.662
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka82 754 zł79-8.3%14 860 zł100%-2426 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian69 501 zł79-6.5%37 020 zł97%-9446 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian76 029 zł74-7.2%28 770 zł99%-3669 zł0.716
OgraniczenieWstrzymanieObniżka59 709 zł79-5.1%53 417 zł93%-14 624 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka89 548 zł74-9.1%6012 zł100%3515 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka66 041 zł74-5.8%45 611 zł97%-8969 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian73 545 zł66-8.6%32 960 zł99%-5061 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka86 811 zł66-10.5%10 607 zł100%1975 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka63 744 zł66-7.2%49 501 zł96%-10 251 zł0.824

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 13% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.