HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Gać

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4498 mieszkańcówdochody własne 8587 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.25% do 0.71%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-11.8% do 37.42%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka164 928 zł133+1.7%19 752 zł72%-70 382 zł0.207
●RozwójProgramPodwyżka169 338 zł121-0.4%14 991 zł73%-65 621 zł0.260
Szeroki programBez zmianPodwyżka159 663 zł124-0.9%38 197 zł72%-69 281 zł0.316
●Bez zmianProgramPodwyżka173 498 zł109-2.3%10 488 zł75%-61 119 zł0.358
RozwójProgramBez zmian147 565 zł121+1.7%78 341 zł71%-68 985 zł0.359
●Szeroki programProgramBez zmian143 167 zł133+3.7%82 988 zł69%-73 731 zł0.362
RozwójBez zmianPodwyżka164 050 zł112-2.8%33 562 zł73%-64 546 zł0.387
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka155 251 zł116-2.3%51 316 zł72%-70 141 zł0.401
Bez zmianProgramBez zmian151 713 zł109-0.4%73 951 zł72%-64 496 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian138 528 zł124+1.1%101 127 zł69%-72 508 zł0.435
RozwójBez zmianBez zmian142 904 zł112-0.9%96 505 zł71%-67 787 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka159 648 zł104-4.3%46 671 zł73%-65 395 zł0.479
RozwójProgramObniżka131 432 zł121+3.2%126 447 zł68%-71 467 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka177 888 zł96-4.5%5681 zł78%-56 312 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka168 189 zł100-4.8%29 183 zł75%-60 068 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian156 089 zł96-2.5%69 284 zł74%-59 707 zł0.492
Bez zmianProgramObniżka135 571 zł109+1.1%122 065 zł70%-66 989 zł0.498
●Szeroki programProgramObniżka127 042 zł133+5.3%131 083 zł67%-76 203 zł0.505
Szeroki programWstrzymanieBez zmian134 492 zł116-0.4%113 213 zł68%-73 286 zł0.505
Bez zmianBez zmianBez zmian147 030 zł100-2.8%92 139 zł72%-63 323 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian138 877 zł104-2.3%108 581 zł70%-68 554 zł0.546
OgraniczenieProgramObniżka139 935 zł96-1.1%117 743 zł72%-62 213 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka122 869 zł124+2.7%147 920 zł67%-74 890 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka127 236 zł112+0.6%143 308 zł68%-70 180 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka163 795 zł92-6.2%42 282 zł74%-60 906 zł0.576
Bez zmianBez zmianObniżka131 354 zł100-1.3%139 041 zł70%-65 727 zł0.598
Głębokie cięcieProgramBez zmian160 362 zł83-4.8%65 197 zł76%-55 037 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka172 553 zł87-6.8%24 527 zł78%-55 289 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian143 012 zł92-4.3%104 205 zł72%-64 080 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka119 113 zł116+1.1%159 233 zł67%-75 608 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian151 380 zł87-4.9%87 743 zł74%-58 563 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka182 176 zł83-6.6%1074 zł79%-51 625 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka123 489 zł104-0.9%154 612 zł68%-70 887 zł0.634
Głębokie cięcieProgramObniżka144 199 zł83-3.3%113 683 zł73%-57 556 zł0.638
OgraniczenieBez zmianObniżka135 692 zł87-3.5%134 912 zł72%-60 980 zł0.666
Bez zmianWstrzymanieObniżka127 615 zł92-2.8%150 291 zł70%-66 423 zł0.681
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka168 171 zł79-8.2%37 614 zł77%-56 114 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian147 373 zł79-6.4%99 757 zł73%-59 306 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian155 628 zł74-7.1%83 696 zł76%-53 921 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka176 816 zł74-9.0%20 248 zł79%-50 630 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka131 965 zł79-4.9%146 151 zł72%-61 663 zł0.755
Głębokie cięcieBez zmianObniżka139 931 zł74-5.7%130 874 zł73%-56 350 zł0.757
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian151 632 zł66-8.5%95 700 zł75%-54 651 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka172 445 zł66-10.3%33 288 zł79%-51 441 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka136 214 zł66-7.1%142 104 zł72%-57 021 zł0.849

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 345 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.