HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Cisna

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy1689 mieszkańcówdochody własne 13 534 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.21% do 1.35%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-23.99% do 52.77%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka525 943 zł133+0.1%27 234 zł67%-150 298 zł0.163
●RozwójProgramPodwyżka531 647 zł121-1.9%20 910 zł68%-143 975 zł0.242
Szeroki programBez zmianPodwyżka509 819 zł124-2.3%99 517 zł67%-148 358 zł0.287
●Szeroki programProgramBez zmian471 316 zł133+2.1%252 027 zł64%-152 340 zł0.321
RozwójProgramBez zmian477 001 zł121+0.1%245 964 zł66%-146 041 zł0.338
●Bez zmianProgramPodwyżka537 071 zł109-3.8%14 879 zł68%-137 944 zł0.352
RozwójBez zmianPodwyżka515 487 zł112-4.3%93 472 zł68%-142 074 zł0.375
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka498 416 zł116-3.8%145 800 zł66%-149 489 zł0.378
Bez zmianProgramBez zmian482 406 zł109-1.9%240 597 zł67%-140 033 zł0.399
Szeroki programBez zmianBez zmian456 672 zł124-0.4%321 434 zł63%-150 304 zł0.413
RozwójBez zmianBez zmian462 322 zł112-2.3%315 988 zł65%-144 044 zł0.456
RozwójWstrzymaniePodwyżka504 099 zł104-5.7%139 739 zł67%-143 187 zł0.469
RozwójProgramObniżka436 355 zł121+1.6%417 262 zł63%-147 576 zł0.476
Bez zmianBez zmianPodwyżka520 877 zł100-6.2%87 714 zł68%-136 081 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka542 979 zł96-5.9%8229 zł69%-131 294 zł0.481
●Szeroki programProgramObniżka430 685 zł133+3.7%422 668 zł63%-153 857 zł0.482
Szeroki programWstrzymanieBez zmian446 154 zł116-1.9%364 459 zł63%-151 362 zł0.490
OgraniczenieProgramBez zmian488 290 zł96-4.0%235 023 zł68%-133 414 zł0.496
Bez zmianProgramObniżka441 747 zł109-0.4%412 129 zł64%-141 586 zł0.507
Bez zmianBez zmianBez zmian467 693 zł100-4.3%310 874 zł67%-138 075 zł0.529
RozwójWstrzymanieBez zmian451 818 zł104-3.8%359 059 zł64%-145 084 zł0.546
Szeroki programBez zmianObniżka417 148 zł124+1.1%488 567 zł62%-151 751 zł0.551
RozwójBez zmianObniżka422 783 zł112-0.9%483 194 zł63%-145 510 zł0.571
OgraniczenieProgramObniżka447 613 zł96-2.5%406 572 zł66%-134 989 zł0.572
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka509 504 zł92-7.6%133 965 zł68%-137 176 zł0.574
OgraniczenieBez zmianPodwyżka526 744 zł87-8.2%81 497 zł69%-129 476 zł0.605
Głębokie cięcieProgramBez zmian494 013 zł83-6.2%229 599 zł68%-126 987 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka407 290 zł116-0.4%529 102 zł62%-152 755 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka548 724 zł83-8.1%1869 zł71%-124 839 zł0.616
Bez zmianBez zmianObniżka428 140 zł100-2.8%478 093 zł64%-139 558 zł0.619
Bez zmianWstrzymanieBez zmian457 203 zł92-5.7%353 930 zł66%-139 097 zł0.624
OgraniczenieBez zmianBez zmian473 536 zł87-6.4%305 337 zł68%-131 501 zł0.628
RozwójWstrzymanieObniżka412 939 zł104-2.3%523 715 zł63%-146 496 zł0.649
Głębokie cięcieProgramObniżka453 319 zł83-4.8%401 163 zł67%-128 584 zł0.662
OgraniczenieBez zmianObniżka433 966 zł87-5.0%472 572 zł66%-133 006 zł0.694
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka515 389 zł79-9.6%127 929 zł68%-130 547 zł0.696
Bez zmianWstrzymanieObniżka418 310 zł92-4.3%518 600 zł63%-140 527 zł0.705
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian463 064 zł79-7.8%348 377 zł67%-132 500 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka532 451 zł74-10.4%76 086 zł71%-123 065 zł0.735
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian479 220 zł74-8.5%299 948 zł68%-125 118 zł0.741
OgraniczenieWstrzymanieObniżka424 154 zł79-6.4%513 063 zł65%-133 952 zł0.786
Głębokie cięcieBez zmianObniżka439 633 zł74-7.1%467 199 zł67%-126 645 zł0.788
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka521 113 zł66-11.7%122 502 zł70%-124 114 zł0.824
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian468 765 zł66-9.9%342 971 zł68%-126 096 zł0.836
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka429 837 zł66-8.5%507 674 zł67%-127 569 zł0.882

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 456 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.19 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.