HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Besko

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4341 mieszkańcówdochody własne 8769 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.32% do 0.59%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów3.87% do 19.97%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka88 415 zł133+0.7%19 049 zł99%-3289 zł0.242
●RozwójProgramPodwyżka92 878 zł121-1.3%14 220 zł100%1532 zł0.276
Szeroki programBez zmianPodwyżka85 194 zł124-1.8%24 904 zł99%-4226 zł0.338
●Bez zmianProgramPodwyżka97 089 zł109-3.3%9651 zł100%6093 zł0.363
RozwójProgramBez zmian77 050 zł121+0.7%38 426 zł99%-7805 zł0.373
●Szeroki programProgramBez zmian72 599 zł133+2.7%43 131 zł97%-12 611 zł0.388
RozwójBez zmianPodwyżka89 634 zł112-3.7%20 144 zł100%569 zł0.397
Bez zmianProgramBez zmian81 249 zł109-1.3%33 978 zł99%-3258 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka81 959 zł116-3.3%29 962 zł99%-6309 zł0.420
Szeroki programBez zmianBez zmian69 856 zł124+0.2%48 562 zł96%-13 248 zł0.449
RozwójBez zmianBez zmian74 284 zł112-1.8%43 883 zł99%-8469 zł0.465
RozwójProgramObniżka65 355 zł121+2.2%56 611 zł95%-14 694 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka86 408 zł104-5.2%25 190 zł100%-1503 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka93 824 zł100-5.7%15 641 zł100%5105 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka69 545 zł109+0.2%52 173 zł98%-10 158 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian66 909 zł116-1.3%53 209 zł95%-15 145 zł0.516
●Szeroki programProgramObniżka60 913 zł133+4.3%61 306 zł92%-19 488 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian78 461 zł100-3.7%39 460 zł99%-3947 zł0.520
RozwójWstrzymanieBez zmian71 346 zł104-3.3%48 519 zł98%-10 355 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka62 943 zł112-0.3%61 532 zł95%-15 136 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka58 524 zł124+1.7%66 202 zł91%-19 904 zł0.560
Bez zmianBez zmianObniżka67 111 zł100-2.3%57 119 zł98%-10 625 zł0.583
Szeroki programWstrzymanieObniżka55 791 zł116+0.2%70 527 zł89%-21 664 zł0.615
RozwójWstrzymanieObniżka60 219 zł104-1.8%65 848 zł93%-16 884 zł0.625

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.