Brzyska
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 121 998 zł | 133 | +0.6% | 18 244 zł | 66% | -68 850 zł | 0.223 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 126 029 zł | 121 | -1.3% | 13 920 zł | 68% | -64 527 zł | 0.267 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 118 287 zł | 124 | -1.8% | 32 978 zł | 66% | -67 408 zł | 0.325 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 129 818 zł | 109 | -3.3% | 9844 zł | 68% | -60 451 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 109 139 zł | 121 | +0.6% | 66 608 zł | 64% | -66 515 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 105 118 zł | 133 | +2.7% | 70 834 zł | 63% | -70 827 zł | 0.375 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 122 299 zł | 112 | -3.8% | 28 761 zł | 68% | -63 106 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 112 919 zł | 109 | -1.3% | 62 628 zł | 67% | -62 451 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 114 963 zł | 116 | -3.3% | 43 896 zł | 65% | -67 863 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 101 894 zł | 124 | +0.1% | 85 841 zł | 63% | -69 308 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 105 897 zł | 112 | -1.8% | 81 635 zł | 64% | -65 017 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 118 983 zł | 104 | -5.2% | 39 672 zł | 67% | -63 551 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 96 624 zł | 121 | +2.2% | 107 020 zł | 62% | -67 986 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 126 071 zł | 100 | -5.7% | 24 791 zł | 68% | -59 050 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 100 396 zł | 109 | +0.1% | 103 048 zł | 64% | -63 930 zł | 0.496 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 98 863 zł | 116 | -1.3% | 95 892 zł | 62% | -69 710 zł | 0.510 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 92 610 zł | 133 | +4.2% | 111 238 zł | 61% | -72 289 zł | 0.513 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 109 658 zł | 100 | -3.8% | 77 676 zł | 67% | -60 974 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 102 873 zł | 104 | -3.3% | 91 679 zł | 64% | -65 410 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 93 743 zł | 112 | -0.4% | 120 955 zł | 62% | -66 431 zł | 0.558 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 89 748 zł | 124 | +1.7% | 125 152 zł | 61% | -70 713 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 97 497 zł | 100 | -2.3% | 117 143 zł | 64% | -62 396 zł | 0.591 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 86 934 zł | 116 | +0.1% | 134 556 zł | 61% | -71 075 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 90 937 zł | 104 | -1.8% | 130 350 zł | 62% | -66 785 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.41 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.