Dydnia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 104 049 zł | 133 | -4.0% | 19 543 zł | 85% | -34 667 zł | 0.233 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 108 605 zł | 121 | -5.9% | 14 601 zł | 86% | -29 733 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 100 289 zł | 124 | -6.4% | 28 550 zł | 85% | -34 815 zł | 0.333 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 112 907 zł | 109 | -7.8% | 9920 zł | 90% | -25 060 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 91 172 zł | 121 | -4.0% | 48 409 zł | 83% | -36 789 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 86 630 zł | 133 | -2.0% | 53 214 zł | 81% | -41 707 zł | 0.381 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 104 821 zł | 112 | -8.2% | 23 678 zł | 86% | -29 908 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 95 461 zł | 109 | -5.9% | 43 862 zł | 85% | -32 131 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 96 686 zł | 116 | -7.8% | 35 526 zł | 83% | -36 501 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 83 390 zł | 124 | -4.5% | 61 679 zł | 81% | -41 620 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 87 909 zł | 112 | -6.4% | 56 900 zł | 83% | -36 729 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 78 283 zł | 121 | -2.5% | 73 766 zł | 79% | -41 992 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 101 228 zł | 104 | -9.6% | 30 715 zł | 86% | -31 581 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 109 100 zł | 100 | -10.1% | 19 122 zł | 90% | -25 261 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 82 563 zł | 109 | -4.5% | 69 229 zł | 82% | -37 347 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 103 zł | 116 | -5.9% | 68 162 zł | 79% | -43 157 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 73 751 zł | 133 | -0.6% | 78 560 zł | 78% | -46 899 zł | 0.514 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 92 175 zł | 100 | -8.2% | 52 379 zł | 85% | -32 097 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 84 631 zł | 104 | -7.8% | 63 372 zł | 82% | -38 253 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 75 407 zł | 112 | -4.9% | 81 529 zł | 79% | -41 759 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 70 899 zł | 124 | -3.0% | 86 297 zł | 78% | -46 639 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 79 664 zł | 100 | -6.8% | 77 018 zł | 81% | -37 139 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 67 844 zł | 116 | -4.5% | 92 345 zł | 77% | -48 065 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 72 363 zł | 104 | -6.4% | 87 566 zł | 79% | -43 173 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 357 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.57 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 45% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.