HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chodel

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6252 mieszkańcówdochody własne 8081 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.37% do -0.21%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0.87% do 23.14%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka86 938 zł133-3.5%18 210 zł90%-20 852 zł0.242
●RozwójProgramPodwyżka91 247 zł121-5.4%13 578 zł95%-16 227 zł0.277
Szeroki programBez zmianPodwyżka83 889 zł124-5.9%25 010 zł90%-21 102 zł0.338
●Bez zmianProgramPodwyżka95 308 zł109-7.3%9201 zł97%-11 856 zł0.363
RozwójProgramBez zmian76 095 zł121-3.5%40 553 zł86%-23 380 zł0.373
●Szeroki programProgramBez zmian71 798 zł133-1.5%45 091 zł85%-27 991 zł0.389
RozwójBez zmianPodwyżka88 177 zł112-7.7%20 463 zł95%-16 500 zł0.397
Bez zmianProgramBez zmian80 145 zł109-5.4%36 269 zł91%-19 023 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka80 821 zł116-7.3%30 575 zł88%-22 692 zł0.420
Szeroki programBez zmianBez zmian69 204 zł124-4.0%51 438 zł85%-28 007 zł0.449
RozwójBez zmianBez zmian73 480 zł112-5.9%46 924 zł86%-23 419 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka99 582 zł96-9.3%4543 zł99%-7206 zł0.483
RozwójProgramObniżka64 896 zł121-2.0%60 733 zł83%-28 656 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka85 117 zł104-9.1%26 038 zł93%-18 080 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka92 218 zł100-9.6%16 188 zł96%-12 153 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian84 403 zł96-7.5%31 726 zł95%-14 391 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka68 937 zł109-4.0%56 457 zł86%-24 309 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian66 410 zł116-5.4%56 552 zł83%-29 450 zł0.516
●Szeroki programProgramObniżka60 607 zł133-0.0%65 261 zł81%-33 257 zł0.519
Bez zmianBez zmianBez zmian77 509 zł100-7.7%42 662 zł91%-19 085 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka73 185 zł96-6.1%51 927 zł89%-19 690 zł0.540
RozwójWstrzymanieBez zmian70 695 zł104-7.3%52 028 zł86%-24 852 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka62 618 zł112-4.4%66 518 zł83%-28 523 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka58 351 zł124-2.5%71 022 zł81%-33 100 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka89 167 zł92-10.9%21 754 zł96%-13 722 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka66 638 zł100-6.3%62 265 zł86%-24 199 zł0.583
Głębokie cięcieProgramBez zmian88 565 zł83-9.6%27 501 zł97%-9872 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka96 467 zł87-11.6%11 656 zł99%-7530 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian81 744 zł87-9.8%38 146 zł95%-14 480 zł0.608
Bez zmianWstrzymanieBez zmian74 733 zł92-9.1%47 757 zł89%-20 508 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka55 761 zł116-4.0%75 786 zł80%-34 434 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka103 757 zł83-11.4%0 zł100%-2671 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka77 336 zł83-8.2%47 867 zł94%-15 183 zł0.622
RozwójWstrzymanieObniżka60 037 zł104-5.9%71 271 zł82%-29 847 zł0.625
OgraniczenieBez zmianObniżka70 862 zł87-8.4%57 816 zł89%-19 606 zł0.647
Bez zmianWstrzymanieObniżka64 066 zł92-7.7%67 010 zł85%-25 513 zł0.665
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka93 427 zł79-12.9%17 209 zł98%-9086 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian78 978 zł79-11.1%43 228 zł94%-15 890 zł0.700
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian85 882 zł74-11.8%34 107 zł97%-9987 zł0.717
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka100 619 zł74-13.6%7395 zł99%-3021 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka68 301 zł79-9.8%62 494 zł87%-20 908 zł0.736
Głębokie cięcieBez zmianObniżka74 991 zł74-10.5%53 887 zł94%-15 125 zł0.737
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian83 127 zł66-13.2%39 086 zł96%-11 384 zł0.809
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka97 590 zł66-14.9%12 843 zł99%-4564 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka72 439 zł66-11.8%58 516 zł92%-16 415 zł0.828

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 336 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 29% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.