HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chrzanów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2637 mieszkańcówdochody własne 8270 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.47% do 0.65%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-26.35% do 49.69%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka251 854 zł133-9.2%20 765 zł62%-102 576 zł0.185
●RozwójProgramPodwyżka256 257 zł121-11.0%15 953 zł62%-97 764 zł0.251
Szeroki programBez zmianPodwyżka244 292 zł124-11.5%56 642 zł62%-100 713 zł0.302
●Szeroki programProgramBez zmian223 503 zł133-7.3%137 044 zł60%-103 473 zł0.343
RozwójProgramBez zmian227 893 zł121-9.2%132 420 zł62%-98 677 zł0.349
●Bez zmianProgramPodwyżka260 410 zł109-12.8%11 398 zł63%-93 210 zł0.355
RozwójBez zmianPodwyżka248 673 zł112-13.2%52 029 zł62%-95 925 zł0.381
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka238 513 zł116-12.8%80 675 zł62%-101 188 zł0.390
Bez zmianProgramBez zmian232 034 zł109-11.0%128 155 zł62%-94 139 zł0.402
Szeroki programBez zmianBez zmian216 721 zł124-9.7%172 433 zł60%-101 560 zł0.424
RozwójBez zmianBez zmian221 090 zł112-11.5%167 992 zł61%-96 788 zł0.459
RozwójWstrzymaniePodwyżka242 904 zł104-14.5%76 051 zł62%-96 387 zł0.474
RozwójProgramObniżka206 812 zł121-7.8%221 605 zł60%-99 359 zł0.480
●OgraniczenieProgramPodwyżka264 798 zł96-14.7%6518 zł65%-88 329 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka252 805 zł100-15.0%47 669 zł63%-91 394 zł0.483
OgraniczenieProgramBez zmian236 405 zł96-13.0%123 972 zł62%-89 279 zł0.494
●Szeroki programProgramObniżka202 432 zł133-5.9%225 826 zł60%-104 143 zł0.495
Szeroki programWstrzymanieBez zmian211 411 zł116-11.0%194 678 zł60%-101 993 zł0.498
Bez zmianProgramObniżka210 944 zł109-9.7%217 630 zł61%-94 832 zł0.502
Bez zmianBez zmianBez zmian225 210 zł100-13.2%164 027 zł62%-92 272 zł0.526
RozwójWstrzymanieBez zmian215 789 zł104-12.8%190 303 zł61%-97 209 zł0.546
Szeroki programBez zmianObniżka196 233 zł124-8.3%259 375 zł60%-102 192 zł0.554
OgraniczenieProgramObniżka215 303 zł96-11.6%213 458 zł62%-89 988 zł0.562
RozwójBez zmianObniżka200 592 zł112-10.1%255 175 zł60%-97 432 zł0.566
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka247 046 zł92-16.3%71 681 zł63%-91 844 zł0.575
OgraniczenieBez zmianPodwyżka257 168 zł87-16.9%43 037 zł65%-86 540 zł0.605
Głębokie cięcieProgramBez zmian240 674 zł83-15.0%119 883 zł64%-84 543 zł0.606
Bez zmianBez zmianObniżka204 703 zł100-11.9%251 219 zł61%-92 929 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka191 272 zł116-9.7%280 345 zł59%-102 595 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka269 082 zł83-16.7%1814 zł66%-83 574 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian219 918 zł92-14.5%186 329 zł62%-92 681 zł0.618
OgraniczenieBez zmianBez zmian229 557 zł87-15.1%159 865 zł62%-87 440 zł0.621
RozwójWstrzymanieObniżka195 641 zł104-11.5%276 135 zł60%-97 823 zł0.641
Głębokie cięcieProgramObniżka219 561 zł83-13.7%209 380 zł62%-85 266 zł0.649
OgraniczenieBez zmianObniżka209 038 zł87-13.8%247 068 zł62%-88 111 zł0.679
Bez zmianWstrzymanieObniżka199 761 zł92-13.2%272 171 zł60%-93 308 zł0.692
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka251 421 zł79-18.1%67 127 zł64%-86 975 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian224 277 zł79-16.4%182 156 zł62%-87 833 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian233 802 zł74-17.1%155 798 zł64%-82 730 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka261 429 zł74-18.8%38 956 zł66%-81 811 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka204 107 zł79-15.1%268 009 zł62%-88 475 zł0.769
Głębokie cięcieBez zmianObniżka213 272 zł74-15.8%243 012 zł62%-83 416 zł0.771
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka255 693 zł66-20.0%63 034 zł65%-82 231 zł0.823
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian228 534 zł66-18.4%178 079 zł63%-83 109 zł0.827
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka208 353 zł66-17.1%263 942 zł62%-83 766 zł0.864

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 345 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -1.41 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.