HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Firlej

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5601 mieszkańcówdochody własne 8147 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.43% do 0.16%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-10.4% do 29.71%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka91 065 zł133-2.0%19 196 zł68%-64 861 zł0.240
●RozwójProgramPodwyżka95 383 zł121-3.9%14 551 zł71%-60 216 zł0.276
Szeroki programBez zmianPodwyżka87 926 zł124-4.4%29 378 zł68%-63 830 zł0.337
●Bez zmianProgramPodwyżka99 452 zł109-5.8%10 161 zł72%-55 826 zł0.363
RozwójProgramBez zmian79 940 zł121-2.0%53 341 zł67%-63 656 zł0.372
●Szeroki programProgramBez zmian75 634 zł133+0.0%57 886 zł65%-68 287 zł0.387
RozwójBez zmianPodwyżka92 222 zł112-6.3%24 843 zł70%-59 209 zł0.396
Bez zmianProgramBez zmian83 998 zł109-3.9%49 049 zł69%-59 280 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka84 802 zł116-5.8%37 524 zł68%-64 680 zł0.419
Szeroki programBez zmianBez zmian72 954 zł124-2.5%68 259 zł65%-67 133 zł0.449
RozwójBez zmianBez zmian77 238 zł112-4.4%63 738 zł67%-62 526 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka103 735 zł96-7.9%5488 zł75%-51 153 zł0.483
RozwójProgramObniżka68 516 zł121-0.5%83 028 zł64%-66 196 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka89 107 zł104-7.7%32 980 zł70%-60 048 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka96 271 zł100-8.2%20 562 zł72%-54 842 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian88 267 zł96-6.0%44 498 zł71%-54 625 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka72 566 zł109-2.5%78 746 zł66%-61 829 zł0.492
Szeroki programWstrzymanieBez zmian70 106 zł116-3.9%75 739 zł64%-67 900 zł0.516
●Szeroki programProgramObniżka64 219 zł133+1.5%87 564 zł62%-70 816 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian81 275 zł100-6.3%59 469 zł68%-58 173 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka76 823 zł96-4.6%74 279 zł68%-57 187 zł0.541
RozwójWstrzymanieBez zmian74 400 zł104-5.8%71 208 zł66%-63 283 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka66 154 zł112-3.0%92 591 zł64%-64 974 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka61 879 zł124-1.0%97 103 zł62%-69 571 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka93 164 zł92-9.6%28 688 zł72%-55 671 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka70 183 zł100-4.9%88 332 zł66%-60 631 zł0.584
Głębokie cięcieProgramBez zmian92 437 zł83-8.2%40 366 zł73%-50 083 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka100 529 zł87-10.2%16 022 zł75%-50 196 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian85 519 zł87-8.4%54 985 zł71%-53 544 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian78 445 zł92-7.7%66 929 zł68%-58 919 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka59 237 zł116-2.5%104 086 zł62%-70 277 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka107 919 zł83-10.0%996 zł77%-46 595 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka80 984 zł83-6.8%70 316 zł70%-52 658 zł0.623
RozwójWstrzymanieObniżka63 521 zł104-4.4%99 565 zł63%-65 670 zł0.625
OgraniczenieBez zmianObniżka74 416 zł87-7.0%84 089 zł68%-56 016 zł0.648
Bez zmianWstrzymanieObniżka67 558 zł92-6.3%95 296 zł65%-61 317 zł0.666
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka97 434 zł79-11.5%24 136 zł74%-51 012 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian82 700 zł79-9.7%62 393 zł70%-54 278 zł0.701
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian89 667 zł74-10.5%51 035 zł73%-49 030 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka104 690 zł74-12.3%11 791 zł77%-45 665 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka71 803 zł79-8.4%90 970 zł67%-56 689 zł0.737
Głębokie cięcieBez zmianObniżka78 553 zł74-9.1%80 148 zł70%-51 513 zł0.738
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian86 858 zł66-11.8%58 404 zł73%-49 751 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka101 605 zł66-13.6%19 826 zł76%-46 468 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka75 950 zł66-10.5%87 020 zł70%-52 174 zł0.829

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.