Grabowiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 174 284 zł | 133 | -13.6% | 20 074 zł | 74% | -72 331 zł | 0.204 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 178 738 zł | 121 | -15.3% | 15 202 zł | 75% | -67 458 zł | 0.259 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 168 645 zł | 124 | -15.8% | 38 805 zł | 74% | -71 422 zł | 0.314 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 156 029 zł | 121 | -13.6% | 79 601 zł | 73% | -71 124 zł | 0.357 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 182 942 zł | 109 | -17.0% | 10 588 zł | 78% | -62 844 zł | 0.358 |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 151 588 zł | 133 | -11.8% | 84 282 zł | 71% | -75 980 zł | 0.359 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 173 078 zł | 112 | -17.5% | 34 134 zł | 75% | -66 574 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 163 968 zł | 116 | -17.0% | 52 226 zł | 74% | -72 494 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 160 220 zł | 109 | -15.3% | 75 176 zł | 74% | -66 527 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 146 603 zł | 124 | -14.0% | 102 835 zł | 71% | -74 935 zł | 0.433 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 151 022 zł | 112 | -15.8% | 98 179 zł | 73% | -70 104 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 168 411 zł | 104 | -18.7% | 47 544 zł | 75% | -67 633 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 139 199 zł | 121 | -12.3% | 128 559 zł | 70% | -73 830 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 177 261 zł | 100 | -19.1% | 29 718 zł | 78% | -61 983 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 143 380 zł | 109 | -14.0% | 124 144 zł | 72% | -69 245 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 134 767 zł | 133 | -10.5% | 133 228 zł | 69% | -78 673 zł | 0.502 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 142 319 zł | 116 | -15.3% | 115 206 zł | 70% | -75 914 zł | 0.505 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 155 192 zł | 100 | -17.5% | 93 777 zł | 74% | -65 530 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 146 748 zł | 104 | -17.0% | 110 539 zł | 72% | -71 070 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 130 268 zł | 124 | -12.7% | 150 459 zł | 69% | -77 527 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 134 677 zł | 112 | -14.5% | 145 814 zł | 70% | -72 709 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 138 837 zł | 100 | -16.2% | 141 535 zł | 72% | -68 147 zł | 0.599 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 126 276 zł | 116 | -14.0% | 162 046 zł | 68% | -78 439 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 130 696 zł | 104 | -15.8% | 157 389 zł | 70% | -73 607 zł | 0.635 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 78% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.