Dubienka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 94 046 zł | 133 | -17.0% | 18 471 zł | 73% | -59 109 zł | 0.238 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 98 173 zł | 121 | -18.7% | 13 957 zł | 75% | -54 595 zł | 0.274 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 90 922 zł | 124 | -19.1% | 28 002 zł | 73% | -58 292 zł | 0.335 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 102 057 zł | 109 | -20.3% | 9693 zł | 78% | -50 331 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 83 123 zł | 121 | -17.0% | 50 146 zł | 72% | -58 161 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 79 008 zł | 133 | -15.3% | 54 459 zł | 69% | -62 660 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 95 031 zł | 112 | -20.7% | 23 540 zł | 75% | -53 798 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 86 996 zł | 109 | -18.7% | 46 080 zł | 74% | -53 913 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 87 872 zł | 116 | -20.3% | 35 534 zł | 72% | -59 256 zł | 0.418 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 76 330 zł | 124 | -17.4% | 64 191 zł | 69% | -61 711 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 80 427 zł | 112 | -19.1% | 59 898 zł | 72% | -57 233 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 71 985 zł | 121 | -15.7% | 78 030 zł | 68% | -60 792 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 990 zł | 104 | -21.9% | 31 144 zł | 75% | -54 751 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 98 898 zł | 100 | -22.3% | 19 386 zł | 78% | -49 554 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 75 849 zł | 109 | -17.4% | 73 973 zł | 71% | -56 555 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 73 549 zł | 116 | -18.7% | 71 208 zł | 68% | -62 587 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 67 878 zł | 133 | -14.0% | 82 334 zł | 66% | -65 279 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 84 282 zł | 100 | -20.7% | 55 852 zł | 74% | -53 004 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 77 655 zł | 104 | -20.3% | 66 906 zł | 71% | -58 097 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 69 620 zł | 112 | -17.8% | 87 003 zł | 68% | -59 767 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 65 531 zł | 124 | -16.2% | 91 286 zł | 66% | -64 234 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 73 466 zł | 100 | -19.5% | 82 966 zł | 71% | -55 549 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 62 951 zł | 116 | -17.4% | 97 839 zł | 65% | -65 045 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 67 048 zł | 104 | -19.1% | 93 546 zł | 67% | -60 567 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.51 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.