HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Hańsk

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3375 mieszkańcówdochody własne 8632 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.87% do 0.25%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-12.8% do 30.84%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka94 623 zł133-8.4%20 406 zł65%-80 525 zł0.238
●RozwójProgramPodwyżka99 113 zł121-10.2%15 519 zł67%-75 638 zł0.275
Szeroki programBez zmianPodwyżka91 203 zł124-10.7%31 890 zł64%-79 332 zł0.336
●Bez zmianProgramPodwyżka103 351 zł109-12.0%10 891 zł68%-71 010 zł0.363
RozwójProgramBez zmian82 782 zł121-8.4%59 065 zł63%-78 626 zł0.371
●Szeroki programProgramBez zmian78 306 zł133-6.5%63 791 zł62%-83 497 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka95 670 zł112-12.5%27 174 zł66%-74 470 zł0.396
Bez zmianProgramBez zmian87 008 zł109-10.2%54 595 zł65%-74 014 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka87 822 zł116-12.0%41 146 zł64%-80 226 zł0.419
Szeroki programBez zmianBez zmian75 370 zł124-8.8%75 751 zł62%-82 190 zł0.448
RozwójBez zmianBez zmian79 825 zł112-10.7%71 050 zł63%-77 344 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka107 840 zł96-13.9%5925 zł70%-66 044 zł0.483
RozwójProgramObniżka70 699 zł121-7.0%92 561 zł61%-80 833 zł0.484
RozwójWstrzymaniePodwyżka92 299 zł104-13.8%36 419 zł66%-75 352 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka99 887 zł100-14.2%22 715 zł67%-69 866 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian91 480 zł96-12.2%49 829 zł67%-69 069 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka74 915 zł109-8.8%88 102 zł62%-76 233 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian72 283 zł116-10.2%84 258 zł61%-83 005 zł0.515
●Szeroki programProgramObniżka66 232 zł133-5.1%97 277 zł59%-85 692 zł0.516
Bez zmianBez zmianBez zmian84 028 zł100-12.5%66 605 zł64%-72 756 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka79 375 zł96-10.8%83 473 zł64%-71 303 zł0.541
RozwójWstrzymanieBez zmian76 747 zł104-12.0%79 546 zł62%-78 147 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka68 101 zł112-9.3%103 610 zł61%-79 467 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka63 656 zł124-7.5%108 301 zł59%-84 300 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka96 525 zł92-15.5%31 949 zł67%-70 736 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka72 295 zł100-11.1%99 175 zł62%-74 891 zł0.584
Głębokie cięcieProgramBez zmian95 846 zł83-14.2%45 526 zł69%-64 251 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka104 350 zł87-16.1%17 959 zł70%-64 929 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian88 475 zł87-14.4%61 952 zł67%-67 840 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian80 960 zł92-13.8%75 090 zł64%-73 547 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka60 787 zł116-8.8%116 249 zł58%-85 058 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka112 222 zł83-15.9%1155 zł72%-61 207 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka83 730 zł83-12.9%79 316 zł66%-66 499 zł0.623
RozwójWstrzymanieObniżka65 241 zł104-10.7%111 548 zł61%-80 212 zł0.626
OgraniczenieBez zmianObniżka76 730 zł87-13.1%94 791 zł64%-69 990 zł0.649
Bez zmianWstrzymanieObniżka69 445 zł92-12.5%107 103 zł62%-75 625 zł0.667
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka101 001 zł79-17.4%27 179 zł69%-65 783 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian85 420 zł79-15.7%70 363 zł66%-68 615 zł0.702
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian92 816 zł74-16.4%57 807 zł69%-63 049 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka108 707 zł74-18.1%13 541 zł72%-60 119 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka73 892 zł79-14.4%102 643 zł64%-70 708 zł0.738
Głębokie cięcieBez zmianObniżka81 060 zł74-15.1%90 656 zł66%-65 214 zł0.739
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian89 773 zł66-17.6%66 207 zł68%-63 810 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka105 370 zł66-19.3%22 690 zł71%-60 958 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka78 233 zł66-16.4%98 497 zł65%-65 917 zł0.830

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 352 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.51 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.