HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czemierniki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4033 mieszkańcówdochody własne 6779 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.97% do 0.43%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.57% do 24.71%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka67 404 zł133-8.0%17 220 zł79%-36 731 zł0.257
●RozwójProgramPodwyżka71 401 zł121-9.8%12 906 zł82%-32 417 zł0.284
Szeroki programBez zmianPodwyżka65 185 zł124-10.3%23 038 zł79%-36 292 zł0.347
●Bez zmianProgramPodwyżka75 157 zł109-11.6%8838 zł84%-28 349 zł0.366
RozwójProgramBez zmian58 989 zł121-8.0%37 146 zł78%-37 157 zł0.379
●Szeroki programProgramBez zmian55 002 zł133-6.1%41 327 zł76%-41 459 zł0.400
RozwójBez zmianPodwyżka69 164 zł112-12.1%18 772 zł82%-31 997 zł0.400
Bez zmianProgramBez zmian62 735 zł109-9.8%33 209 zł80%-33 102 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka62 743 zł116-11.6%28 035 zł79%-37 351 zł0.427
Szeroki programBez zmianBez zmian53 157 zł124-8.4%47 093 zł76%-40 858 zł0.455
RozwójBez zmianBez zmian57 126 zł112-10.3%42 932 zł78%-36 576 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka79 067 zł96-13.6%4547 zł86%-24 058 zł0.484
RozwójProgramObniżka49 814 zł121-6.6%55 677 zł75%-40 653 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian66 632 zł96-11.8%29 084 zł83%-28 827 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka72 903 zł100-13.8%14 751 zł84%-27 949 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka53 553 zł109-8.4%51 749 zł77%-36 608 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka66 730 zł104-13.4%23 759 zł81%-33 046 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian60 855 zł100-12.1%39 015 zł80%-32 540 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian50 941 zł116-9.8%51 704 zł75%-41 812 zł0.520
●Szeroki programProgramObniżka45 835 zł133-4.7%59 850 zł72%-44 945 zł0.526
OgraniczenieProgramObniżka57 440 zł96-10.5%47 634 zł79%-32 345 zł0.536
RozwójWstrzymanieBez zmian54 917 zł104-11.6%47 534 zł77%-37 521 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka48 227 zł112-8.9%60 929 zł75%-39 953 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka44 266 zł124-7.1%65 082 zł72%-44 225 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka51 949 zł100-10.7%57 020 zł77%-35 926 zł0.578
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka70 476 zł92-15.1%19 732 zł83%-28 988 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian70 445 zł83-13.8%25 227 zł85%-24 653 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka76 793 zł87-15.7%10 591 zł86%-23 680 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian64 731 zł87-14.0%34 911 zł83%-28 287 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian58 654 zł92-13.4%43 609 zł79%-33 475 zł0.606
Szeroki programWstrzymanieObniżka42 218 zł116-8.4%69 374 zł71%-45 103 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka82 892 zł83-15.6%418 zł90%-19 868 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka61 244 zł83-12.5%43 918 zł82%-28 181 zł0.617
RozwójWstrzymanieObniżka46 187 zł104-10.3%65 212 zł74%-40 821 zł0.621
OgraniczenieBez zmianObniżka55 816 zł87-12.7%53 006 zł79%-31 686 zł0.640
Bez zmianWstrzymanieObniżka49 916 zł92-12.1%61 295 zł77%-36 785 zł0.658
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka74 376 zł79-17.0%15 603 zł85%-24 706 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian62 540 zł79-15.3%39 495 zł82%-29 210 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian68 525 zł74-16.0%31 216 zł85%-24 134 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka53 792 zł79-14.0%57 208 zł79%-32 532 zł0.728
Głębokie cięcieBez zmianObniżka59 601 zł74-14.7%49 372 zł82%-27 544 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka80 599 zł74-17.7%6708 zł89%-19 511 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian66 343 zł66-17.3%35 728 zł84%-25 046 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka78 191 zł66-18.9%11 649 zł88%-20 526 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka57 586 zł66-16.0%53 565 zł81%-28 379 zł0.820

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.38 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.