HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dwikozy

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy8070 mieszkańcówdochody własne 6779 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.54% do 0.41%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0.12% do 19.56%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka49 999 zł133-6.1%16 822 zł84%-25 441 zł0.274
●RozwójProgramPodwyżka53 984 zł121-8.0%12 531 zł87%-21 150 zł0.292
Szeroki programBez zmianPodwyżka48 293 zł124-8.4%20 786 zł84%-25 295 zł0.357
●Bez zmianProgramPodwyżka57 729 zł109-9.8%8487 zł92%-17 106 zł0.369
RozwójProgramBez zmian43 059 zł121-6.1%30 597 zł82%-26 769 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka52 260 zł112-10.3%16 543 zł86%-21 024 zł0.405
Bez zmianProgramBez zmian46 794 zł109-8.0%26 671 zł84%-22 737 zł0.411
●Szeroki programProgramBez zmian39 084 zł133-4.2%34 768 zł79%-31 047 zł0.412
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka46 159 zł116-9.8%24 504 zł83%-26 508 zł0.435
Szeroki programBez zmianBez zmian37 710 zł124-6.6%38 474 zł79%-30 713 zł0.462
RozwójBez zmianBez zmian41 668 zł112-8.4%34 323 zł82%-26 455 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka61 625 zł96-11.8%4225 zł96%-12 845 zł0.484
Bez zmianProgramObniżka38 716 zł109-6.6%40 365 zł81%-26 890 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian50 677 zł96-10.0%22 558 zł88%-18 491 zł0.487
RozwójProgramObniżka34 988 zł121-4.7%44 283 zł77%-30 913 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka55 988 zł100-12.1%12 545 zł92%-16 999 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka50 135 zł104-11.6%20 251 zł85%-22 227 zł0.493
Bez zmianBez zmianBez zmian45 386 zł100-10.3%30 416 zł84%-22 442 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian35 780 zł116-8.0%41 868 zł77%-31 808 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka42 590 zł96-8.6%36 263 zł84%-22 656 zł0.530
●Szeroki programProgramObniżka31 021 zł133-2.7%48 446 zł75%-35 181 zł0.532
RozwójWstrzymanieBez zmian39 745 zł104-9.8%37 709 zł81%-27 540 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka33 844 zł112-7.0%47 605 zł77%-30 461 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka29 894 zł124-5.2%51 748 zł75%-34 710 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka37 555 zł100-8.9%43 706 zł81%-26 457 zł0.572
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka53 870 zł92-13.4%16 244 zł90%-18 193 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian54 477 zł83-12.1%18 681 zł93%-14 344 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian49 248 zł87-12.2%26 325 zł88%-18 219 zł0.602
Bez zmianWstrzymanieBez zmian43 470 zł92-11.6%33 793 zł84%-23 518 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka59 863 zł87-14.0%8346 zł96%-12 760 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka46 381 zł83-10.7%32 502 zł87%-18 520 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka28 113 zł116-6.6%54 899 zł74%-35 717 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka65 437 zł83-13.8%113 zł98%-8683 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka32 071 zł104-8.4%50 748 zł76%-31 458 zł0.617
OgraniczenieBez zmianObniżka41 408 zł87-10.9%39 633 zł84%-22 246 zł0.633
Bez zmianWstrzymanieObniżka35 789 zł92-10.3%46 841 zł80%-27 446 zł0.652
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian47 342 zł79-13.6%29 692 zł87%-19 283 zł0.693
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka57 755 zł79-15.3%12 040 zł94%-13 942 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian53 029 zł74-14.3%22 599 zł93%-14 094 zł0.711
OgraniczenieWstrzymanieObniżka39 651 zł79-12.2%42 750 zł83%-23 222 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianObniżka45 180 zł74-13.0%36 015 zł87%-18 132 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka63 656 zł74-16.0%4463 zł98%-8620 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian51 132 zł66-15.6%25 887 zł92%-15 147 zł0.801
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka43 432 zł66-14.3%39 061 zł86%-19 097 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka61 557 zł66-17.3%8077 zł98%-9790 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 309 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.50 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 48% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.