HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bejsce

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3823 mieszkańcówdochody własne 6722 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.6% do -0.34%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.72% do 23.82%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka65 676 zł133-5.2%16 768 zł81%-29 611 zł0.259
●RozwójProgramPodwyżka69 640 zł121-7.1%12 539 zł84%-25 381 zł0.285
Szeroki programBez zmianPodwyżka63 549 zł124-7.6%22 200 zł81%-29 251 zł0.348
●Bez zmianProgramPodwyżka73 363 zł109-8.9%8554 zł86%-21 397 zł0.366
RozwójProgramBez zmian57 489 zł121-5.2%35 607 zł80%-30 409 zł0.380
RozwójBez zmianPodwyżka67 494 zł112-9.4%18 052 zł83%-25 041 zł0.401
●Szeroki programProgramBez zmian53 535 zł133-3.3%39 761 zł78%-34 627 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian61 202 zł109-7.1%31 698 zł82%-26 436 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka61 180 zł116-8.9%26 932 zł81%-30 299 zł0.427
Szeroki programBez zmianBez zmian51 773 zł124-5.7%45 073 zł78%-34 099 zł0.456
RozwójBez zmianBez zmian55 709 zł112-7.6%40 938 zł80%-29 900 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka77 232 zł96-11.0%4368 zł90%-17 210 zł0.484
RozwójProgramObniżka48 508 zł121-3.8%53 062 zł77%-34 117 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian65 059 zł96-9.1%27 604 zł85%-22 264 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka71 200 zł100-11.2%14 150 zł86%-21 075 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka52 214 zł109-5.7%49 160 zł79%-30 152 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka65 133 zł104-10.8%22 778 zł83%-26 080 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian59 406 zł100-9.4%37 047 zł82%-25 946 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian49 626 zł116-7.1%49 401 zł77%-35 040 zł0.520
●Szeroki programProgramObniżka44 562 zł133-1.8%57 208 zł74%-38 326 zł0.527
OgraniczenieProgramObniżka56 062 zł96-7.7%45 077 zł81%-25 991 zł0.535
RozwójWstrzymanieBez zmian53 569 zł104-8.9%45 258 zł79%-30 833 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka46 999 zł112-6.2%57 888 zł77%-33 484 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka43 071 zł124-4.2%62 014 zł74%-37 674 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka50 688 zł100-8.0%54 005 zł79%-29 539 zł0.577
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka68 847 zł92-12.6%18 868 zł85%-22 106 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian68 834 zł83-11.2%23 787 zł87%-18 188 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka75 049 zł87-13.2%10 065 zł90%-16 911 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian63 242 zł87-11.4%32 976 zł85%-21 797 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian57 273 zł92-10.8%41 359 zł81%-26 870 zł0.606
Szeroki programWstrzymanieObniżka41 088 zł116-5.7%66 040 zł73%-38 536 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka81 018 zł83-13.0%335 zł95%-13 120 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka59 828 zł83-9.9%41 407 zł84%-21 925 zł0.617
RozwójWstrzymanieObniżka45 024 zł104-7.6%61 906 zł76%-34 338 zł0.620
OgraniczenieBez zmianObniżka54 516 zł87-10.0%50 012 zł81%-25 401 zł0.640
Bez zmianWstrzymanieObniżka48 720 zł92-9.4%58 015 zł78%-30 384 zł0.658
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka72 705 zł79-14.5%14 772 zł88%-17 931 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian61 119 zł79-12.7%37 278 zł84%-22 710 zł0.696
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian66 998 zł74-13.4%29 317 zł87%-17 742 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka52 557 zł79-11.4%53 944 zł81%-26 235 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianObniżka58 263 zł74-12.1%46 431 zł85%-21 356 zł0.729
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka78 817 zł74-15.2%6210 zł95%-12 843 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian64 883 zł66-14.8%33 534 zł86%-18 645 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka56 312 zł66-13.4%50 346 zł84%-22 180 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka76 481 zł66-16.5%10 831 zł94%-13 851 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.66 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 56% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.