Daszyna
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 366 071 zł | 133 | -6.9% | 23 381 zł | 63% | -123 111 zł | 0.172 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 371 025 zł | 121 | -8.7% | 17 972 zł | 63% | -117 702 zł | 0.246 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 354 936 zł | 124 | -9.2% | 75 875 zł | 63% | -121 151 zł | 0.294 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 326 773 zł | 133 | -5.0% | 188 756 zł | 62% | -124 317 zł | 0.331 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 331 711 zł | 121 | -6.9% | 183 512 zł | 62% | -118 927 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 375 716 zł | 109 | -10.6% | 12 834 zł | 65% | -112 564 zł | 0.353 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 359 862 zł | 112 | -11.0% | 70 644 zł | 63% | -115 772 zł | 0.378 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 346 803 zł | 116 | -10.6% | 109 947 zł | 62% | -121 839 zł | 0.383 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 336 387 zł | 109 | -8.7% | 178 786 zł | 63% | -113 808 zł | 0.400 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 316 709 zł | 124 | -7.3% | 239 510 zł | 62% | -122 294 zł | 0.418 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 321 620 zł | 112 | -9.2% | 234 640 zł | 62% | -116 934 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 351 741 zł | 104 | -12.4% | 104 703 zł | 63% | -116 446 zł | 0.471 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 302 476 zł | 121 | -5.5% | 309 754 zł | 62% | -119 841 zł | 0.478 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 364 528 zł | 100 | -12.8% | 65 682 zł | 64% | -110 664 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 297 549 zł | 133 | -3.5% | 314 462 zł | 61% | -125 217 zł | 0.487 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 309 217 zł | 116 | -8.7% | 271 083 zł | 62% | -122 931 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 307 141 zł | 109 | -7.3% | 305 303 zł | 62% | -114 736 zł | 0.505 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 326 270 zł | 100 | -11.0% | 230 202 zł | 63% | -111 845 zł | 0.528 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 314 140 zł | 104 | -10.6% | 266 310 zł | 62% | -117 558 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 288 286 zł | 124 | -5.9% | 362 635 zł | 60% | -123 147 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 293 185 zł | 112 | -7.8% | 357 952 zł | 61% | -117 802 zł | 0.569 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 297 824 zł | 100 | -9.7% | 353 525 zł | 62% | -112 726 zł | 0.614 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 281 272 zł | 116 | -7.3% | 392 427 zł | 60% | -123 747 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 286 183 zł | 104 | -9.2% | 387 733 zł | 61% | -118 388 zł | 0.645 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 392 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -0.80 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.