Bolesławiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 39 282 zł | 133 | -1.7% | 16 518 zł | 65% | -45 826 zł | 0.289 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 43 036 zł | 121 | -3.6% | 12 507 zł | 68% | -41 815 zł | 0.300 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 38 118 zł | 124 | -4.1% | 20 249 zł | 65% | -44 790 zł | 0.366 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 46 556 zł | 109 | -5.6% | 8736 zł | 72% | -38 044 zł | 0.372 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 33 851 zł | 121 | -1.7% | 31 703 zł | 64% | -44 688 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 41 857 zł | 112 | -6.0% | 16 279 zł | 69% | -40 797 zł | 0.408 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 37 362 zł | 109 | -3.6% | 28 024 zł | 67% | -40 928 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 30 105 zł | 133 | +0.3% | 35 622 zł | 62% | -48 689 zł | 0.424 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 36 416 zł | 116 | -5.6% | 24 207 zł | 64% | -45 339 zł | 0.442 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 29 221 zł | 124 | -2.2% | 40 007 zł | 62% | -47 551 zł | 0.468 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 32 951 zł | 112 | -4.1% | 36 106 zł | 64% | -43 568 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 30 569 zł | 109 | -2.2% | 43 170 zł | 63% | -43 055 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 45 361 zł | 100 | -7.9% | 12 582 zł | 72% | -37 043 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 27 064 zł | 121 | -0.2% | 46 843 zł | 60% | -46 808 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 40 162 zł | 104 | -7.4% | 20 269 zł | 68% | -41 338 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 36 447 zł | 100 | -6.0% | 32 444 zł | 67% | -39 824 zł | 0.514 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 27 688 zł | 116 | -3.6% | 43 676 zł | 60% | -48 033 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 23 324 zł | 133 | +1.8% | 50 754 zł | 57% | -50 801 zł | 0.540 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 26 370 zł | 112 | -2.7% | 50 807 zł | 60% | -45 613 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 31 425 zł | 104 | -5.6% | 39 768 zł | 63% | -44 042 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 22 646 zł | 124 | -0.7% | 54 701 zł | 57% | -49 588 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 29 860 zł | 100 | -4.6% | 47 152 zł | 63% | -41 877 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 24 970 zł | 104 | -4.1% | 54 207 zł | 60% | -46 038 zł | 0.612 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 21 240 zł | 116 | -2.2% | 58 108 zł | 57% | -50 021 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 289 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.12 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.