HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Biała

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5264 mieszkańcówdochody własne 8464 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.18% do 0.13%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.97% do 30.56%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka129 045 zł133-0.9%18 832 zł81%-43 194 zł0.220
●RozwójProgramPodwyżka133 438 zł121-2.8%14 107 zł82%-38 469 zł0.266
Szeroki programBez zmianPodwyżka124 751 zł124-3.3%30 959 zł81%-42 863 zł0.324
●Bez zmianProgramPodwyżka137 581 zł109-4.8%9639 zł84%-34 001 zł0.360
RozwójProgramBez zmian114 549 zł121-0.9%57 260 zł79%-44 040 zł0.365
●Szeroki programProgramBez zmian110 168 zł133+1.1%61 891 zł79%-48 751 zł0.372
RozwójBez zmianPodwyżka129 122 zł112-5.3%26 340 zł82%-38 163 zł0.391
Bez zmianProgramBez zmian118 680 zł109-2.8%52 885 zł82%-39 586 zł0.406
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka120 916 zł116-4.8%39 858 zł80%-44 157 zł0.409
Szeroki programBez zmianBez zmian106 430 zł124-1.4%73 384 zł79%-48 232 zł0.440
RozwójBez zmianBez zmian110 788 zł112-3.3%68 779 zł79%-43 546 zł0.463
RozwójWstrzymaniePodwyżka125 296 zł104-6.7%35 229 zł82%-39 446 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka141 951 zł96-6.9%4880 zł86%-29 236 zł0.483
RozwójProgramObniżka100 572 zł121+0.6%89 658 zł78%-48 149 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka133 243 zł100-7.1%21 976 zł84%-33 719 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian123 036 zł96-5.0%48 236 zł83%-34 839 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka104 694 zł109-1.4%85 292 zł79%-43 706 zł0.495
Szeroki programWstrzymanieBez zmian102 929 zł116-2.8%81 560 zł78%-49 405 zł0.510
●Szeroki programProgramObniżka96 200 zł133+2.6%94 278 zł75%-52 850 zł0.510
Bez zmianBez zmianBez zmian114 898 zł100-5.3%64 428 zł81%-39 116 zł0.522
RozwójWstrzymanieBez zmian107 296 zł104-4.8%76 945 zł79%-44 709 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka109 039 zł96-3.5%80 698 zł81%-38 971 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka92 873 zł124+0.1%104 865 zł75%-52 191 zł0.558
RozwójBez zmianObniżka97 223 zł112-1.9%100 270 zł78%-47 516 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka129 426 zł92-8.5%30 855 zł83%-34 991 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka101 324 zł100-3.8%95 928 zł79%-43 097 zł0.592
Głębokie cięcieProgramBez zmian127 291 zł83-7.1%44 004 zł85%-30 209 zł0.600
OgraniczenieBez zmianPodwyżka137 589 zł87-9.2%17 337 zł86%-28 982 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian111 415 zł92-6.7%72 584 zł81%-40 268 zł0.613
OgraniczenieBez zmianBez zmian119 228 zł87-7.3%59 823 zł82%-34 397 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka89 620 zł116-1.4%112 502 zł75%-53 276 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka146 220 zł83-9.0%314 zł89%-24 589 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka93 979 zł104-3.3%107 896 zł77%-48 590 zł0.631
Głębokie cięcieProgramObniżka113 283 zł83-5.7%76 661 zł82%-34 354 zł0.632
OgraniczenieBez zmianObniżka105 643 zł87-5.9%91 561 zł81%-38 391 zł0.658
Bez zmianWstrzymanieObniżka98 089 zł92-5.3%103 545 zł79%-44 161 zł0.675
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka133 783 zł79-10.5%26 204 zł86%-30 241 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian115 756 zł79-8.7%67 950 zł82%-35 536 zł0.706
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian123 459 zł74-9.5%55 799 zł85%-29 794 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka141 834 zł74-11.3%13 014 zł89%-24 362 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka102 419 zł79-7.3%99 088 zł80%-39 441 zł0.748
Głębokie cięcieBez zmianObniżka109 863 zł74-8.1%87 548 zł82%-33 801 zł0.749
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian119 997 zł66-10.8%63 855 zł84%-30 920 zł0.815
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka138 039 zł66-12.6%21 793 zł88%-25 608 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka106 649 zł66-9.5%95 064 zł82%-34 839 zł0.840

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.36 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 56% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.