Burzenin
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 265 442 zł | 133 | -2.8% | 21 633 zł | 73% | -84 404 zł | 0.185 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 270 232 zł | 121 | -4.7% | 16 424 zł | 75% | -79 195 zł | 0.251 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 257 054 zł | 124 | -5.2% | 52 014 zł | 73% | -83 337 zł | 0.302 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 234 276 zł | 133 | -0.9% | 120 259 zł | 72% | -88 134 zł | 0.343 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 239 051 zł | 121 | -2.8% | 115 195 zł | 72% | -82 941 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 274 762 zł | 109 | -6.6% | 11 481 zł | 77% | -74 252 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 261 817 zł | 112 | -7.1% | 46 963 zł | 75% | -78 156 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 250 623 zł | 116 | -6.6% | 72 405 zł | 73% | -84 441 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 243 568 zł | 109 | -4.7% | 110 396 zł | 73% | -78 016 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 226 766 zł | 124 | -3.3% | 149 528 zł | 72% | -86 928 zł | 0.424 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 231 515 zł | 112 | -5.2% | 144 494 zł | 72% | -81 764 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 255 397 zł | 104 | -8.5% | 67 343 zł | 75% | -79 247 zł | 0.474 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 215 917 zł | 121 | -1.3% | 189 807 zł | 71% | -85 707 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 266 322 zł | 100 | -9.0% | 42 177 zł | 77% | -73 242 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 211 152 zł | 133 | +0.6% | 194 859 zł | 70% | -90 887 zł | 0.494 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 220 861 zł | 116 | -4.7% | 168 362 zł | 71% | -87 938 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 220 423 zł | 109 | -3.3% | 185 140 zł | 72% | -80 795 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 236 006 zł | 100 | -7.1% | 139 723 zł | 73% | -76 867 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 225 621 zł | 104 | -6.6% | 163 315 zł | 72% | -82 762 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 204 296 zł | 124 | -1.8% | 222 159 zł | 69% | -89 579 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 209 035 zł | 112 | -3.8% | 217 137 zł | 71% | -84 429 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 213 516 zł | 100 | -5.7% | 212 849 zł | 72% | -79 545 zł | 0.608 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 198 784 zł | 116 | -3.3% | 239 826 zł | 68% | -90 521 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 203 533 zł | 104 | -5.2% | 234 791 zł | 70% | -85 358 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 377 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 80% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.