Brzeziny
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 94 404 zł | 133 | -1.9% | 17 596 zł | 67% | -60 228 zł | 0.238 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 98 326 zł | 121 | -3.8% | 13 387 zł | 69% | -56 019 zł | 0.274 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 91 540 zł | 124 | -4.3% | 28 082 zł | 67% | -58 953 zł | 0.335 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 102 010 zł | 109 | -5.7% | 9423 zł | 71% | -52 054 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 84 032 zł | 121 | -1.9% | 53 294 zł | 67% | -58 351 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 80 119 zł | 133 | +0.1% | 57 397 zł | 64% | -62 549 zł | 0.386 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 95 445 zł | 112 | -6.2% | 23 988 zł | 69% | -54 764 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 87 706 zł | 109 | -3.8% | 49 434 zł | 68% | -54 399 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 88 762 zł | 116 | -5.7% | 36 377 zł | 67% | -59 458 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 77 673 zł | 124 | -2.4% | 68 361 zł | 64% | -61 187 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 81 568 zł | 112 | -4.3% | 64 278 zł | 66% | -57 009 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 92 674 zł | 104 | -7.6% | 32 275 zł | 68% | -55 260 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 73 448 zł | 121 | -0.4% | 84 069 zł | 63% | -60 074 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 99 112 zł | 100 | -8.1% | 20 136 zł | 71% | -50 818 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 77 115 zł | 109 | -2.4% | 80 216 zł | 65% | -56 130 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 146 zł | 116 | -3.8% | 75 982 zł | 63% | -61 633 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 69 542 zł | 133 | +1.6% | 88 164 zł | 62% | -64 263 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 85 225 zł | 100 | -6.2% | 60 436 zł | 68% | -53 076 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 79 049 zł | 104 | -5.7% | 71 891 zł | 65% | -57 446 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 71 295 zł | 112 | -2.9% | 94 205 zł | 63% | -58 668 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 67 406 zł | 124 | -0.9% | 98 281 zł | 62% | -62 837 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 74 945 zł | 100 | -4.8% | 90 372 zł | 65% | -54 743 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 65 067 zł | 116 | -2.4% | 105 399 zł | 62% | -63 239 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 68 962 zł | 104 | -4.3% | 101 315 zł | 63% | -59 061 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 303 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.45 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.