HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dźwierzuty

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5773 mieszkańcówdochody własne 8675 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-4.02% do 0.81%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-9.56% do 35.13%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka146 885 zł133-10.8%20 521 zł74%-75 538 zł0.214
●RozwójProgramPodwyżka151 411 zł121-12.6%15 542 zł74%-70 558 zł0.264
Szeroki programBez zmianPodwyżka141 944 zł124-13.1%36 381 zł73%-74 640 zł0.321
●Bez zmianProgramPodwyżka155 685 zł109-14.4%10 822 zł76%-65 839 zł0.359
RozwójProgramBez zmian130 652 zł121-10.8%71 617 zł71%-74 327 zł0.361
●Szeroki programProgramBez zmian126 140 zł133-9.0%76 371 zł70%-79 289 zł0.367
RozwójBez zmianPodwyżka146 447 zł112-14.8%31 536 zł74%-69 685 zł0.389
Bez zmianProgramBez zmian134 913 zł109-12.6%67 121 zł74%-69 625 zł0.405
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka137 646 zł116-14.4%48 102 zł72%-75 771 zł0.406
Szeroki programBez zmianBez zmian121 803 zł124-11.3%92 278 zł69%-78 250 zł0.437
RozwójBez zmianBez zmian126 293 zł112-13.1%87 550 zł71%-73 313 zł0.463
RozwójWstrzymaniePodwyżka142 160 zł104-16.1%43 366 zł74%-70 802 zł0.481
RozwójProgramObniżka115 278 zł121-9.5%114 417 zł68%-77 108 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka160 218 zł96-16.3%5741 zł78%-60 758 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka150 699 zł100-16.5%27 068 zł76%-64 990 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian139 429 zł96-14.6%62 321 zł75%-64 566 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka119 528 zł109-11.3%109 932 zł71%-72 419 zł0.496
●Szeroki programProgramObniżka110 776 zł133-7.6%119 160 zł67%-82 057 zł0.506
Szeroki programWstrzymanieBez zmian117 870 zł116-12.6%103 122 zł68%-79 285 zł0.508
Bez zmianBez zmianBez zmian130 531 zł100-14.8%83 078 zł74%-68 636 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian122 370 zł104-14.4%98 382 zł71%-74 335 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka124 032 zł96-13.3%105 367 zł72%-67 377 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka106 888 zł124-9.9%133 895 zł67%-80 915 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka111 368 zł112-11.7%129 177 zł68%-75 991 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka146 422 zł92-17.8%38 886 zł75%-66 094 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka115 596 zł100-13.5%124 716 zł71%-71 326 zł0.594
Głębokie cięcieProgramBez zmian143 837 zł83-16.5%58 028 zł77%-59 640 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka155 206 zł87-18.4%22 288 zł78%-59 937 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian126 618 zł92-16.1%93 900 zł72%-69 645 zł0.614
OgraniczenieBez zmianBez zmian135 022 zł87-16.7%78 477 zł75%-63 605 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka103 226 zł116-11.3%144 041 zł66%-81 880 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka164 642 zł83-18.2%882 zł79%-55 811 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka107 716 zł104-13.1%139 312 zł68%-76 943 zł0.633
Głębokie cięcieProgramObniżka128 428 zł83-15.3%101 153 zł74%-62 467 zł0.634
OgraniczenieBez zmianObniżka120 074 zł87-15.4%120 413 zł72%-66 312 zł0.662
Bez zmianWstrzymanieObniżka111 954 zł92-14.8%134 840 zł69%-72 265 zł0.678
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka150 942 zł79-19.6%34 089 zł78%-61 024 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian131 122 zł79-18.0%89 249 zł74%-64 597 zł0.708
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian139 405 zł74-18.6%74 274 zł77%-58 706 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka159 606 zł74-20.3%17 823 zł79%-55 017 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka116 445 zł79-16.7%130 487 zł71%-67 234 zł0.751
Głębokie cięcieBez zmianObniżka124 445 zł74-17.4%116 222 zł74%-61 429 zł0.752
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian135 517 zł66-19.9%85 035 zł76%-59 682 zł0.817
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka155 354 zł66-21.5%29 519 zł79%-56 087 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka120 828 zł66-18.6%126 284 zł74%-62 336 zł0.844

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 355 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.