Bartoszyce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 175 156 zł | 133 | -4.6% | 22 027 zł | 80% | -61 317 zł | 0.207 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 180 166 zł | 121 | -6.5% | 16 507 zł | 82% | -55 810 zł | 0.261 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 168 976 zł | 124 | -7.0% | 39 074 zł | 80% | -61 253 zł | 0.317 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 184 912 zł | 109 | -8.4% | 11 261 zł | 83% | -50 575 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 155 294 zł | 121 | -4.6% | 75 031 zł | 79% | -62 601 zł | 0.358 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 150 299 zł | 133 | -2.7% | 80 329 zł | 79% | -68 089 zł | 0.361 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 173 958 zł | 112 | -8.9% | 33 697 zł | 82% | -55 777 zł | 0.388 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 163 736 zł | 116 | -8.4% | 51 223 zł | 80% | -63 102 zł | 0.403 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 160 025 zł | 109 | -6.5% | 70 003 zł | 80% | -57 386 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 144 848 zł | 124 | -5.1% | 96 544 zł | 79% | -67 791 zł | 0.434 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 149 815 zł | 112 | -7.0% | 91 277 zł | 79% | -62 334 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 168 731 zł | 104 | -10.2% | 45 926 zł | 82% | -57 611 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 136 884 zł | 121 | -3.2% | 118 997 zł | 78% | -67 610 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 178 677 zł | 100 | -10.7% | 28 682 zł | 83% | -50 573 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 141 604 zł | 109 | -5.1% | 113 981 zł | 79% | -62 410 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 131 902 zł | 133 | -1.2% | 124 282 zł | 76% | -73 083 zł | 0.503 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 140 048 zł | 116 | -6.5% | 107 810 zł | 78% | -69 488 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 154 518 zł | 100 | -8.9% | 86 279 zł | 80% | -57 150 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 145 026 zł | 104 | -8.4% | 102 530 zł | 79% | -64 017 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 126 992 zł | 124 | -3.7% | 139 273 zł | 75% | -72 612 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 131 946 zł | 112 | -5.6% | 134 019 zł | 78% | -67 171 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 136 639 zł | 100 | -7.5% | 129 034 zł | 79% | -62 001 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 122 517 zł | 116 | -5.1% | 149 812 zł | 74% | -74 199 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 127 484 zł | 104 | -7.0% | 144 545 zł | 77% | -68 742 zł | 0.635 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 396 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.52 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 59% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.