HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bartoszyce

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy21 055 mieszkańcówdochody własne 7305 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.83% do -0.23%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.94% do 21.66%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka56 931 zł133-10.4%17 761 zł79%-36 899 zł0.266
●RozwójProgramPodwyżka61 081 zł121-12.2%13 285 zł81%-32 423 zł0.288
Szeroki programBez zmianPodwyżka54 862 zł124-12.7%22 877 zł79%-36 606 zł0.353
●Bez zmianProgramPodwyżka64 986 zł109-14.0%9059 zł84%-28 197 zł0.367
RozwójProgramBez zmian49 002 zł121-10.4%35 243 zł77%-37 715 zł0.382
RozwójBez zmianPodwyżka58 993 zł112-14.4%18 453 zł81%-32 151 zł0.403
●Szeroki programProgramBez zmian44 864 zł133-8.6%39 596 zł75%-42 177 zł0.405
Bez zmianProgramBez zmian52 896 zł109-12.2%31 138 zł79%-33 503 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka52 433 zł116-14.0%27 454 zł78%-37 828 zł0.432
Szeroki programBez zmianBez zmian43 163 zł124-10.9%44 539 zł75%-41 704 zł0.458
RozwójBez zmianBez zmian47 281 zł112-12.7%40 207 zł76%-37 263 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka69 076 zł96-15.9%4577 zł86%-23 716 zł0.484
RozwójProgramObniżka40 078 zł121-9.1%51 927 zł74%-41 617 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian56 972 zł96-14.2%26 809 zł82%-29 038 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka43 964 zł109-10.9%47 831 zł76%-37 415 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka62 879 zł100-16.1%14 277 zł83%-27 946 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka56 572 zł104-15.7%23 018 zł81%-33 363 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian51 157 zł100-14.4%36 123 zł79%-33 071 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian40 957 zł116-12.2%48 752 zł74%-42 811 zł0.523
●Szeroki programProgramObniżka35 948 zł133-7.2%56 271 zł70%-46 069 zł0.528
OgraniczenieProgramObniżka48 029 zł96-12.8%43 514 zł78%-32 964 zł0.532
RozwójWstrzymanieBez zmian45 084 zł104-14.0%44 410 zł76%-38 359 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka38 629 zł112-11.3%56 403 zł74%-41 033 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka34 519 zł124-9.5%60 726 zł69%-45 464 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka42 497 zł100-13.1%52 328 zł76%-36 852 zł0.574
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka60 467 zł92-17.4%18 832 zł83%-29 147 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian60 957 zł83-16.1%22 760 zł85%-24 682 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian55 211 zł87-16.3%31 817 zł82%-28 631 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka66 948 zł87-18.0%9908 zł86%-23 488 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian48 968 zł92-15.7%40 317 zł78%-34 157 zł0.606
Głębokie cięcieProgramObniżka52 004 zł83-14.8%39 610 zł81%-28 620 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka32 479 zł116-10.9%64 645 zł68%-46 485 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka73 074 zł83-17.8%262 zł90%-19 343 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka36 597 zł104-12.7%60 313 zł72%-42 044 zł0.619
OgraniczenieBez zmianObniżka46 540 zł87-15.0%48 079 zł79%-32 425 zł0.636
Bez zmianWstrzymanieObniżka40 473 zł92-14.4%56 229 zł76%-37 853 zł0.655
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka64 546 zł79-19.2%14 485 zł85%-24 676 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian53 033 zł79-17.6%36 000 zł81%-29 704 zł0.695
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian59 175 zł74-18.2%27 936 zł85%-24 298 zł0.712
OgraniczenieWstrzymanieObniżka44 527 zł79-16.3%51 924 zł77%-33 413 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianObniżka50 494 zł74-17.0%44 296 zł81%-28 104 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka70 925 zł74-19.9%5833 zł90%-19 138 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian57 007 zł66-19.5%32 029 zł84%-25 359 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka48 491 zł66-18.2%48 097 zł81%-29 080 zł0.816
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka68 534 zł66-21.1%10 320 zł88%-20 313 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.80 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.