HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Banie Mazurskie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3141 mieszkańcówdochody własne 9412 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-5.04% do 0.47%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8.24% do 29.17%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka103 108 zł133-16.7%21 769 zł70%-82 844 zł0.234
●RozwójProgramPodwyżka107 886 zł121-18.3%16 460 zł72%-77 534 zł0.273
Szeroki programBez zmianPodwyżka99 114 zł124-18.8%33 575 zł69%-82 121 zł0.334
●Bez zmianProgramPodwyżka112 407 zł109-20.0%11 417 zł74%-72 491 zł0.362
RozwójProgramBez zmian89 789 zł121-16.7%59 667 zł67%-81 872 zł0.369
●Szeroki programProgramBez zmian85 027 zł133-14.9%64 690 zł66%-87 161 zł0.381
RozwójBez zmianPodwyżka103 867 zł112-20.4%28 336 zł72%-76 838 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian94 295 zł109-18.3%54 907 zł70%-76 850 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka95 240 zł116-20.0%42 793 zł68%-83 540 zł0.418
Szeroki programBez zmianBez zmian81 574 zł124-17.1%76 477 zł66%-86 275 zł0.446
RozwójBez zmianBez zmian86 312 zł112-18.8%71 481 zł67%-81 013 zł0.465
RozwójProgramObniżka76 402 zł121-15.4%92 858 zł64%-85 073 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka117 241 zł96-21.8%5938 zł77%-67 012 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka100 005 zł104-21.6%37 578 zł72%-78 241 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka108 365 zł100-22.0%23 395 zł74%-71 821 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian99 109 zł96-20.1%49 786 zł72%-71 397 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka80 896 zł109-17.1%88 111 zł67%-80 066 zł0.491
●Szeroki programProgramObniżka71 652 zł133-13.6%97 869 zł63%-90 347 zł0.513
Szeroki programWstrzymanieBez zmian78 028 zł116-18.3%85 141 zł64%-87 583 zł0.515
Bez zmianBez zmianBez zmian90 793 zł100-20.4%66 747 zł69%-76 017 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka85 696 zł96-18.9%83 048 zł68%-74 633 zł0.541
RozwójWstrzymanieBez zmian82 778 zł104-20.0%80 111 zł67%-82 306 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka73 326 zł112-17.5%103 735 zł64%-84 094 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka68 600 zł124-15.8%108 719 zł63%-89 341 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka104 514 zł92-23.2%32 789 zł73%-73 209 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka77 797 zł100-19.2%99 013 zł67%-79 113 zł0.586
Głębokie cięcieProgramBez zmian103 802 zł83-22.0%45 102 zł75%-66 095 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka113 171 zł87-23.7%18 238 zł76%-66 372 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian95 580 zł87-22.2%61 695 zł72%-70 594 zł0.610
Bez zmianWstrzymanieBez zmian87 272 zł92-21.6%75 341 zł68%-77 294 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka65 299 zł116-17.1%116 720 zł62%-90 567 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka121 952 zł83-23.6%700 zł78%-61 685 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka90 376 zł83-20.8%78 561 zł72%-69 350 zł0.624
RozwójWstrzymanieObniżka70 037 zł104-18.8%111 724 zł64%-85 305 zł0.627
OgraniczenieBez zmianObniżka82 569 zł87-21.0%94 200 zł68%-73 710 zł0.651
Bez zmianWstrzymanieObniżka74 519 zł92-20.4%106 990 zł66%-80 309 zł0.669
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka109 336 zł79-24.9%27 612 zł75%-67 739 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian92 073 zł79-23.4%70 190 zł72%-71 851 zł0.703
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian100 247 zł74-24.0%57 219 zł74%-65 322 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka117 856 zł74-25.5%13 378 zł78%-61 074 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka79 305 zł79-22.2%102 103 zł68%-74 886 zł0.740
Głębokie cięcieBez zmianObniżka87 222 zł74-22.8%89 737 zł71%-68 456 zł0.741
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian96 754 zł66-25.1%65 668 zł74%-66 560 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka114 035 zł66-26.7%22 579 zł78%-62 423 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka83 972 zł66-24.0%97 627 zł70%-69 613 zł0.833

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 377 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.