HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Ełk

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy12 708 mieszkańcówdochody własne 7637 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności0.53% do 2.16%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-15.44% do 35.46%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka118 982 zł133+19.3%18 378 zł68%-65 642 zł0.224
●RozwójProgramPodwyżka123 067 zł121+17.0%14 005 zł68%-61 269 zł0.268
Szeroki programBez zmianPodwyżka115 354 zł124+16.4%32 267 zł68%-64 251 zł0.326
●Bez zmianProgramPodwyżka126 908 zł109+14.7%9882 zł71%-57 146 zł0.360
RozwójProgramBez zmian106 222 zł121+19.3%64 201 zł66%-63 650 zł0.367
●Szeroki programProgramBez zmian102 147 zł133+21.7%68 490 zł64%-68 012 zł0.377
RozwójBez zmianPodwyżka119 418 zł112+14.1%27 991 zł68%-59 901 zł0.391
Bez zmianProgramBez zmian110 054 zł109+17.0%60 161 zł68%-59 538 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka112 073 zł116+14.7%42 627 zł67%-64 732 zł0.409
Szeroki programBez zmianBez zmian99 006 zł124+18.7%82 594 zł64%-66 534 zł0.442
RozwójBez zmianBez zmian103 061 zł112+16.4%78 328 zł66%-62 195 zł0.463
RozwójWstrzymaniePodwyżka116 145 zł104+12.4%38 343 zł68%-60 374 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka130 910 zł96+12.2%5539 zł72%-52 803 zł0.483
RozwójProgramObniżka93 747 zł121+21.1%102 656 zł63%-65 409 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka123 239 zł100+11.9%23 963 zł70%-55 800 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian114 044 zł96+14.5%55 921 zł70%-55 208 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka97 572 zł109+18.7%98 623 zł65%-61 305 zł0.496
Szeroki programWstrzymanieBez zmian96 018 zł116+17.0%92 121 zł63%-66 956 zł0.510
●Szeroki programProgramObniżka89 678 zł133+23.5%106 937 zł62%-69 763 zł0.514
Bez zmianBez zmianBez zmian106 873 zł100+14.1%74 309 zł68%-58 105 zł0.521
RozwójWstrzymanieBez zmian100 080 zł104+14.7%87 847 zł66%-62 609 zł0.546
OgraniczenieProgramObniżka101 554 zł96+16.2%94 647 zł68%-56 986 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka90 948 zł112+18.1%115 733 zł63%-63 890 zł0.558
Szeroki programBez zmianObniżka86 900 zł124+20.5%119 992 zł62%-68 221 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka119 973 zł92+10.2%34 307 zł70%-56 264 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka94 753 zł100+15.8%111 770 zł65%-59 809 zł0.591
Głębokie cięcieProgramBez zmian117 950 zł83+11.9%52 159 zł72%-50 978 zł0.600
OgraniczenieBez zmianPodwyżka127 218 zł87+9.5%19 735 zł72%-51 483 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian103 899 zł92+12.4%83 821 zł68%-58 511 zł0.611
OgraniczenieBez zmianBez zmian110 840 zł87+11.7%70 288 zł70%-53 801 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka84 129 zł116+18.7%128 897 zł62%-68 601 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka134 826 zł83+9.7%1353 zł74%-48 560 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka88 184 zł104+16.4%124 631 zł63%-64 262 zł0.629
Głębokie cięcieProgramObniżka105 451 zł83+13.6%90 926 zł69%-52 766 zł0.631
OgraniczenieBez zmianObniżka98 712 zł87+13.3%107 993 zł68%-55 515 zł0.657
Bez zmianWstrzymanieObniżka91 996 zł92+14.1%120 628 zł65%-60 172 zł0.672
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka123 961 zł79+7.9%30 069 zł72%-51 936 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian107 875 zł79+10.0%79 761 zł69%-54 197 zł0.704
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian114 723 zł74+9.2%66 580 zł72%-49 596 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka131 112 zł74+7.0%15 831 zł74%-47 264 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka95 963 zł79+11.7%116 843 zł67%-55 868 zł0.745
Głębokie cięcieBez zmianObniżka102 587 zł74+10.8%104 293 zł69%-51 320 zł0.747
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian111 766 zł66+7.5%76 046 zł71%-49 982 zł0.814
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka127 863 zł66+5.4%26 132 zł73%-47 708 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka99 846 zł66+9.2%113 135 zł68%-51 663 zł0.838

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 317 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.26 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.