HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Ełk

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy59 250 mieszkańcówdochody własne 6329 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.79% do 1.35%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.44% do 19.95%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka42 742 zł133+2.2%16 407 zł78%-31 026 zł0.284
●RozwójProgramPodwyżka46 571 zł121+0.2%12 299 zł81%-26 918 zł0.297
Szeroki programBez zmianPodwyżka41 417 zł124-0.3%19 750 zł78%-30 509 zł0.363
●Bez zmianProgramPodwyżka50 163 zł109-1.8%8434 zł84%-23 053 zł0.370
RozwójProgramBez zmian36 823 zł121+2.2%29 231 zł76%-31 396 zł0.390
RozwójBez zmianPodwyżka45 229 zł112-2.3%15 686 zł81%-26 420 zł0.407
Bez zmianProgramBez zmian40 406 zł109+0.2%25 474 zł79%-27 542 zł0.413
●Szeroki programProgramBez zmian33 003 zł133+4.3%33 229 zł74%-35 493 zł0.420
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka39 590 zł116-1.8%23 220 zł77%-31 406 zł0.439
Szeroki programBez zmianBez zmian31 974 zł124+1.7%36 714 zł74%-34 826 zł0.466
RozwójBez zmianBez zmian35 777 zł112-0.3%32 735 zł76%-30 748 zł0.469
●OgraniczenieProgramPodwyżka53 871 zł96-3.9%4391 zł87%-19 010 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka33 199 zł109+1.7%38 586 zł76%-30 853 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian44 103 zł96-2.0%21 567 zł82%-23 513 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka48 804 zł100-4.2%11 864 zł84%-22 573 zł0.490
RozwójProgramObniżka29 622 zł121+3.7%42 336 zł73%-34 699 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka43 408 zł104-3.7%19 148 zł80%-27 309 zł0.494
Bez zmianBez zmianBez zmian39 344 zł100-2.3%28 996 zł79%-26 911 zł0.515
Szeroki programWstrzymanieBez zmian30 327 zł116+0.2%39 887 zł72%-35 627 zł0.527
OgraniczenieProgramObniżka36 888 zł96-0.5%34 688 zł79%-26 834 zł0.528
●Szeroki programProgramObniżka25 809 zł133+5.8%46 327 zł68%-38 788 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian34 137 zł104-1.8%35 900 zł76%-31 541 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka28 797 zł112+1.2%45 454 zł72%-33 939 zł0.547
Szeroki programBez zmianObniżka25 000 zł124+3.2%49 427 zł67%-38 010 zł0.565
Bez zmianBez zmianObniżka32 357 zł100-0.8%41 723 zł76%-30 111 zł0.568
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka46 990 zł92-5.7%15 317 zł83%-23 453 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian47 726 zł83-4.2%17 877 zł85%-19 574 zł0.592
OgraniczenieBez zmianBez zmian43 023 zł87-4.4%25 110 zł83%-22 904 zł0.600
Bez zmianWstrzymanieBez zmian37 710 zł92-3.7%32 154 zł79%-27 696 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka52 494 zł87-6.3%7896 zł87%-18 551 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka40 503 zł83-2.8%31 105 zł82%-22 904 zł0.608
RozwójWstrzymanieObniżka27 290 zł104-0.3%48 389 zł71%-34 662 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka23 486 zł116+1.7%52 368 zł66%-38 740 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka57 504 zł83-6.1%484 zł92%-15 058 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka36 027 zł87-3.0%37 862 zł79%-26 114 zł0.629
Bez zmianWstrzymanieObniżka30 856 zł92-2.3%44 650 zł75%-30 825 zł0.647
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian41 397 zł79-5.9%28 260 zł82%-23 678 zł0.690
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka50 688 zł79-7.7%11 357 zł85%-19 421 zł0.692
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian46 627 zł74-6.6%21 564 zł85%-18 985 zł0.709
OgraniczenieWstrzymanieObniżka34 535 zł79-4.4%40 765 zł78%-26 818 zł0.715
Głębokie cięcieBez zmianObniżka39 624 zł74-5.2%34 405 zł82%-22 204 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka56 109 zł74-8.5%4206 zł92%-14 619 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian45 009 zł66-8.0%24 647 zł85%-19 749 zł0.799
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka38 139 zł66-6.6%37 258 zł82%-22 899 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka54 311 zł66-9.8%7600 zł91%-15 479 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 295 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.90 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.