HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Elbląg

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7648 mieszkańcówdochody własne 8321 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.03% do 0.65%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.15% do 22.54%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka72 781 zł133+7.8%18 284 zł80%-36 452 zł0.253
●RozwójProgramPodwyżka77 088 zł121+5.7%13 674 zł82%-31 881 zł0.282
Szeroki programBez zmianPodwyżka70 191 zł124+5.1%24 900 zł79%-36 103 zł0.344
●Bez zmianProgramPodwyżka81 147 zł109+3.6%9318 zł85%-27 564 zł0.365
RozwójProgramBez zmian63 163 zł121+7.8%40 432 zł78%-37 448 zł0.377
●Szeroki programProgramBez zmian58 867 zł133+9.9%44 971 zł76%-42 007 zł0.397
RozwójBez zmianPodwyżka74 476 zł112+3.1%20 373 zł82%-31 557 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian67 211 zł109+5.7%36 147 zł81%-33 144 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka67 407 zł116+3.6%30 421 zł79%-37 290 zł0.425
Szeroki programBez zmianBez zmian56 697 zł124+7.2%51 240 zł76%-41 473 zł0.453
RozwójBez zmianBez zmian60 971 zł112+5.1%46 726 zł78%-36 939 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka85 413 zł96+1.3%4713 zł87%-22 988 zł0.484
RozwójProgramObniżka52 874 zł121+9.4%60 525 zł75%-41 554 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka78 513 zł100+1.0%16 100 zł85%-27 264 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian71 464 zł96+3.4%31 609 zł83%-28 583 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka71 700 zł104+1.5%25 885 zł81%-32 734 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka56 914 zł109+7.2%56 249 zł78%-37 259 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian64 997 zł100+3.1%42 465 zł81%-32 659 zł0.519
Szeroki programWstrzymanieBez zmian54 166 zł116+5.7%56 292 zł75%-42 559 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka48 586 zł133+11.6%65 055 zł72%-46 131 zł0.524
OgraniczenieProgramObniżka61 156 zł96+4.9%51 723 zł79%-32 709 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian58 449 zł104+3.6%51 769 zł78%-38 000 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka50 992 zł112+6.7%66 236 zł75%-40 952 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka46 726 zł124+8.8%70 741 zł71%-45 515 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka75 746 zł92-0.5%21 602 zł83%-28 432 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka55 011 zł100+4.6%61 984 zł78%-36 642 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian75 620 zł83+1.0%27 393 zł85%-24 130 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka82 755 zł87-1.2%11 574 zł87%-22 715 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian69 225 zł87+0.8%37 954 zł83%-28 125 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian62 483 zł92+1.5%47 499 zł79%-33 710 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka44 384 zł116+7.2%75 445 zł70%-46 555 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka89 583 zł83-1.0%245 zł91%-18 521 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka65 303 zł83+2.5%47 675 zł82%-28 267 zł0.618
RozwójWstrzymanieObniżka48 658 zł104+5.1%70 930 zł74%-41 982 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka59 228 zł87+2.3%57 552 zł79%-32 116 zł0.642
Bez zmianWstrzymanieObniżka52 685 zł92+3.1%66 669 zł76%-37 663 zł0.661
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka79 998 zł79-2.7%17 065 zł86%-23 872 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian66 721 zł79-0.7%42 977 zł82%-29 166 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian73 357 zł74-1.5%33 935 zł85%-23 700 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka56 912 zł79+0.8%62 159 zł78%-33 083 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianObniżka63 351 zł74+0.0%53 633 zł82%-27 701 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka86 900 zł74-3.4%7328 zł91%-18 275 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian70 863 zł66-2.9%38 859 zł85%-24 729 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka84 153 zł66-4.9%12 720 zł89%-19 420 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka61 045 zł66-1.5%58 210 zł81%-28 644 zł0.822

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 336 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.