HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarne

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy8427 mieszkańcówdochody własne 8645 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.14% do -0.01%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8.93% do 33.51%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka135 201 zł133-6.2%19 867 zł74%-66 190 zł0.218
●RozwójProgramPodwyżka139 677 zł121-8.1%15 024 zł75%-61 347 zł0.265
Szeroki programBez zmianPodwyżka130 655 zł124-8.6%34 364 zł73%-65 340 zł0.323
●Bez zmianProgramPodwyżka143 901 zł109-9.9%10 439 zł78%-56 763 zł0.360
RozwójProgramBez zmian120 040 zł121-6.2%66 407 zł72%-65 385 zł0.363
●Szeroki programProgramBez zmian115 577 zł133-4.3%71 124 zł70%-70 213 zł0.370
RozwójBez zmianPodwyżka135 108 zł112-10.4%29 657 zł75%-60 522 zł0.390
Bez zmianProgramBez zmian124 252 zł109-8.1%61 947 zł74%-60 816 zł0.406
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka126 624 zł116-9.9%45 090 zł72%-66 401 zł0.408
Szeroki programBez zmianBez zmian111 605 zł124-6.7%85 415 zł70%-69 217 zł0.439
RozwójBez zmianBez zmian116 046 zł112-8.6%80 722 zł72%-64 415 zł0.463
RozwójWstrzymaniePodwyżka131 087 zł104-11.7%40 373 zł74%-61 571 zł0.482
RozwójProgramObniżka105 502 zł121-4.8%105 409 zł69%-68 364 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka148 372 zł96-11.9%5529 zł79%-51 853 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka139 311 zł100-12.2%25 208 zł77%-55 962 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian128 707 zł96-10.1%57 192 zł76%-55 926 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka109 704 zł109-6.7%100 959 zł71%-63 807 zł0.495
●Szeroki programProgramObniżka101 048 zł133-2.9%110 116 zł67%-73 180 zł0.509
Szeroki programWstrzymanieBez zmian107 920 zł116-8.1%95 284 zł69%-70 183 zł0.509
Bez zmianBez zmianBez zmian120 236 zł100-10.4%76 287 zł73%-59 870 zł0.522
RozwójWstrzymanieBez zmian112 370 zł104-9.9%90 581 zł71%-65 369 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka114 147 zł96-8.7%96 388 zł73%-58 931 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka97 503 zł124-5.3%123 330 zł67%-72 078 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka101 934 zł112-7.2%118 648 zł69%-67 288 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka135 299 zł92-13.5%35 913 zł77%-57 000 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka106 114 zł100-9.0%114 223 zł71%-62 755 zł0.593
Głębokie cięcieProgramBez zmian133 056 zł83-12.2%52 935 zł78%-51 159 zł0.600
OgraniczenieBez zmianPodwyżka143 756 zł87-14.1%20 464 zł79%-51 080 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian116 570 zł92-11.7%86 134 zł73%-60 813 zł0.613
OgraniczenieBez zmianBez zmian124 665 zł87-12.4%71 674 zł75%-55 009 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka94 075 zł116-6.7%132 558 zł66%-72 973 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka152 737 zł83-13.9%828 zł80%-47 068 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka98 515 zł104-8.6%127 866 zł68%-68 171 zł0.631
Głębokie cięcieProgramObniżka118 485 zł83-10.8%92 256 zł75%-54 178 zł0.632
OgraniczenieBez zmianObniżka110 532 zł87-11.0%109 904 zł73%-57 907 zł0.659
Bez zmianWstrzymanieObniżka102 705 zł92-10.4%123 430 zł70%-63 627 zł0.676
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka139 757 zł79-15.4%31 155 zł79%-52 103 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian121 011 zł79-13.7%81 445 zł75%-55 936 zł0.707
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian128 990 zł74-14.4%67 555 zł78%-50 270 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka148 096 zł74-16.1%16 067 zł80%-46 323 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka107 135 zł79-12.4%119 033 zł72%-58 765 zł0.749
Głębokie cięcieBez zmianObniżka114 845 zł74-13.1%105 795 zł75%-53 183 zł0.750
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian125 347 zł66-15.7%77 315 zł77%-51 184 zł0.816
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka144 108 zł66-17.4%26 685 zł79%-47 332 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka111 459 zł66-14.4%114 914 zł74%-54 026 zł0.842

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 351 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.99 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.