HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Brusy

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy14 230 mieszkańcówdochody własne 9695 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.02% do 0.88%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-4.8% do 27.5%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka116 856 zł133+3.7%20 262 zł79%-52 021 zł0.227
●RozwójProgramPodwyżka121 538 zł121+1.7%15 189 zł80%-46 948 zł0.270
Szeroki programBez zmianPodwyżka112 663 zł124+1.1%31 662 zł79%-51 730 zł0.329
●Bez zmianProgramPodwyżka125 964 zł109-0.4%10 381 zł82%-42 140 zł0.361
RozwójProgramBez zmian102 639 zł121+3.7%56 718 zł79%-52 963 zł0.367
●Szeroki programProgramBez zmian97 970 zł133+5.8%61 666 zł76%-58 019 zł0.377
RozwójBez zmianPodwyżka117 320 zł112-0.9%26 728 zł80%-46 686 zł0.393
Bez zmianProgramBez zmian107 051 zł109+1.7%52 033 zł79%-48 170 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka108 759 zł116-0.4%40 316 zł79%-53 208 zł0.413
Szeroki programBez zmianBez zmian94 338 zł124+3.2%72 532 zł76%-57 525 zł0.443
RozwójBez zmianBez zmian98 981 zł112+1.1%67 612 zł78%-52 496 zł0.464
●OgraniczenieProgramPodwyżka130 671 zł96-2.5%5208 zł84%-36 967 zł0.483
RozwójProgramObniżka88 662 zł121+5.3%87 913 zł75%-57 399 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka113 425 zł104-2.3%35 371 zł80%-48 151 zł0.484
Bez zmianBez zmianPodwyżka121 720 zł100-2.8%22 056 zł82%-41 906 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian111 742 zł96-0.6%47 014 zł81%-43 018 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka93 064 zł109+3.2%83 239 zł77%-52 618 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian90 772 zł116+1.7%80 478 zł75%-58 871 zł0.512
●Szeroki programProgramObniżka84 003 zł133+7.4%92 850 zł73%-62 444 zł0.512
Bez zmianBez zmianBez zmian103 369 zł100-0.9%62 955 zł79%-47 732 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka97 743 zł96+0.9%78 233 zł79%-47 481 zł0.545
RozwójWstrzymanieBez zmian95 426 zł104-0.4%75 548 zł77%-53 831 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka85 421 zł112+2.7%97 923 zł75%-56 782 zł0.557
Szeroki programBez zmianObniżka80 787 zł124+4.7%102 831 zł72%-61 799 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka117 836 zł92-4.3%30 688 zł82%-43 359 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka89 799 zł100+0.6%93 276 zł77%-52 029 zł0.589
Głębokie cięcieProgramBez zmian116 319 zł83-2.8%42 420 zł82%-37 999 zł0.599
OgraniczenieBez zmianPodwyżka126 398 zł87-4.9%17 051 zł84%-36 766 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian108 031 zł87-3.0%57 968 zł81%-42 612 zł0.611
Bez zmianWstrzymanieBez zmian99 823 zł92-2.3%70 879 zł79%-49 055 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka77 473 zł116+3.2%110 250 zł71%-63 049 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka135 264 zł83-4.8%259 zł86%-31 929 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka102 308 zł83-1.3%73 873 zł80%-42 476 zł0.628
RozwójWstrzymanieObniżka82 116 zł104+1.1%105 331 zł74%-58 021 zł0.629
OgraniczenieBez zmianObniżka94 448 zł87-1.5%88 497 zł79%-46 924 zł0.655
Bez zmianWstrzymanieObniżka86 504 zł92-0.9%100 673 zł76%-53 256 zł0.672
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka122 527 zł79-6.4%25 669 zł83%-38 204 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian104 497 zł79-4.5%65 879 zł80%-43 920 zł0.704
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian112 580 zł74-5.2%53 620 zł82%-37 625 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka130 963 zł74-7.1%12 392 zł86%-31 759 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka91 166 zł79-3.0%95 795 zł79%-48 136 zł0.744
Głębokie cięcieBez zmianObniżka98 986 zł74-3.8%84 186 zł80%-41 951 zł0.745
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian109 058 zł66-6.6%61 435 zł82%-38 918 zł0.813
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka127 104 zł66-8.5%20 913 zł85%-33 183 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka95 715 zł66-5.2%91 473 zł79%-43 149 zł0.836

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 368 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.