HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Gardeja

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy8056 mieszkańcówdochody własne 9418 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.17% do 1.11%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-15.74% do 41.87%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka219 163 zł133-0.9%21 335 zł69%-90 564 zł0.193
●RozwójProgramPodwyżka223 807 zł121-2.9%16 266 zł71%-85 496 zł0.255
Szeroki programBez zmianPodwyżka212 200 zł124-3.4%47 886 zł69%-89 201 zł0.307
●Szeroki programProgramBez zmian192 270 zł133+1.1%109 456 zł67%-93 291 zł0.350
RozwójProgramBez zmian196 901 zł121-0.9%104 559 zł68%-88 239 zł0.353
●Bez zmianProgramPodwyżka228 196 zł109-4.8%11 461 zł72%-80 691 zł0.356
RozwójBez zmianPodwyżka216 820 zł112-5.3%43 001 zł71%-84 160 zł0.383
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka206 678 zł116-4.8%66 189 zł68%-90 068 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian201 276 zł109-2.9%99 924 zł69%-83 451 zł0.403
Szeroki programBez zmianBez zmian186 069 zł124-1.4%135 571 zł67%-91 821 zł0.428
RozwójBez zmianBez zmian190 676 zł112-3.4%130 702 zł68%-86 796 zł0.460
RozwójWstrzymaniePodwyżka211 307 zł104-6.7%61 294 zł70%-85 014 zł0.476
RozwójProgramObniżka176 943 zł121+0.6%171 639 zł66%-90 267 zł0.480
●OgraniczenieProgramPodwyżka232 862 zł96-6.9%6287 zł73%-75 516 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka221 185 zł100-7.2%38 378 zł72%-79 381 zł0.483
OgraniczenieProgramBez zmian205 925 zł96-5.0%95 117 zł71%-78 297 zł0.493
●Szeroki programProgramObniżka172 322 zł133+2.6%176 525 zł65%-95 307 zł0.498
Bez zmianProgramObniżka181 309 zł109-1.4%167 138 zł67%-85 491 zł0.500
Szeroki programWstrzymanieBez zmian181 004 zł116-2.9%152 467 zł66%-92 614 zł0.501
Bez zmianBez zmianBez zmian195 027 zł100-5.3%126 093 zł69%-82 035 zł0.525
RozwójWstrzymanieBez zmian185 620 zł104-4.8%147 587 zł67%-87 576 zł0.546
Szeroki programBez zmianObniżka166 689 zł124+0.1%200 862 zł64%-93 758 zł0.555
OgraniczenieProgramObniżka185 946 zł96-3.5%162 719 zł68%-80 353 zł0.558
RozwójBez zmianObniżka171 285 zł112-1.9%196 023 zł66%-88 746 zł0.564
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka215 682 zł92-8.6%56 659 zł71%-80 223 zł0.576
Bez zmianBez zmianObniżka175 627 zł100-3.8%191 862 zł67%-83 997 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka225 823 zł87-9.2%33 429 zł73%-74 238 zł0.605
Głębokie cięcieProgramBez zmian210 462 zł83-7.2%90 791 zł72%-73 278 zł0.605
Szeroki programWstrzymanieObniżka161 964 zł116-1.4%216 704 zł64%-94 496 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka237 414 zł83-9.0%1329 zł74%-70 477 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian189 981 zł92-6.7%142 967 zł68%-82 802 zł0.617
OgraniczenieBez zmianBez zmian199 648 zł87-7.3%121 654 zł71%-76 913 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka166 570 zł104-3.4%211 845 zł65%-89 471 zł0.638
Głębokie cięcieProgramObniżka190 470 zł83-5.7%158 405 zł71%-75 349 zł0.644
OgraniczenieBez zmianObniżka180 236 zł87-5.9%187 469 zł68%-78 890 zł0.674
Bez zmianWstrzymanieObniżka170 922 zł92-5.3%207 674 zł67%-84 710 zł0.688
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka220 333 zł79-10.6%51 696 zł72%-75 064 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian194 615 zł79-8.7%138 513 zł71%-77 664 zł0.713
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian204 158 zł74-9.5%117 353 zł72%-71 924 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka230 348 zł74-11.3%28 949 zł74%-69 229 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka175 543 zł79-7.3%203 270 zł68%-79 588 zł0.764
Głębokie cięcieBez zmianObniżka184 734 zł74-8.1%183 179 zł71%-73 916 zł0.765
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka224 871 zł66-12.6%47 209 zł74%-70 040 zł0.822
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian199 136 zł66-10.8%134 201 zł72%-72 661 zł0.824
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka180 052 zł66-9.5%198 969 zł70%-74 599 zł0.858

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 365 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 91% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.