Przestrzeń decyzji · gmina

Kolbudy

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy21 768 mieszkańcówdochody własne 9693 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.12% do 8.3%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-7.49% do 26.22%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	104 557 zł	133	+51.0%	20 295 zł	78%	-59 782 zł	0.233
●	Rozwój	Program	Podwyżka	109 047 zł	121	+48.2%	15 293 zł	79%	-54 780 zł	0.272
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	101 018 zł	124	+47.5%	30 274 zł	78%	-59 143 zł	0.332
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	113 283 zł	109	+45.3%	10 555 zł	80%	-50 042 zł	0.362
	Rozwój	Program	Bez zmian	91 911 zł	121	+51.0%	53 182 zł	76%	-59 848 zł	0.371
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	87 431 zł	133	+53.9%	57 968 zł	74%	-64 836 zł	0.383
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	105 482 zł	112	+44.6%	25 341 zł	78%	-54 170 zł	0.394
	Bez zmian	Program	Bez zmian	96 136 zł	109	+48.2%	48 654 zł	78%	-55 125 zł	0.408
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	97 629 zł	116	+45.3%	38 113 zł	78%	-60 367 zł	0.414
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	84 400 zł	124	+50.3%	67 964 zł	74%	-64 023 zł	0.446
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	88 853 zł	112	+47.5%	63 204 zł	76%	-59 065 zł	0.465
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	102 101 zł	104	+42.6%	33 281 zł	78%	-55 382 zł	0.484
	Rozwój	Program	Obniżka	79 242 zł	121	+53.2%	82 205 zł	73%	-63 587 zł	0.486
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	109 692 zł	100	+41.9%	20 740 zł	80%	-49 460 zł	0.486
	Bez zmian	Program	Obniżka	83 460 zł	109	+50.3%	77 776 zł	76%	-58 875 zł	0.494
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	81 316 zł	116	+48.2%	75 337 zł	73%	-65 134 zł	0.513
●	Szeroki program	Program	Obniżka	74 770 zł	133	+56.2%	86 905 zł	71%	-68 564 zł	0.517
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	93 054 zł	100	+44.6%	58 701 zł	78%	-54 369 zł	0.520
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	85 777 zł	104	+45.3%	70 566 zł	76%	-60 165 zł	0.547
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	76 561 zł	112	+49.6%	91 331 zł	73%	-62 676 zł	0.556
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	72 115 zł	124	+52.5%	96 076 zł	71%	-67 623 zł	0.560
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	80 754 zł	100	+46.7%	86 930 zł	76%	-57 991 zł	0.587
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	69 257 zł	116	+50.3%	102 956 zł	70%	-68 652 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	73 710 zł	104	+47.5%	98 196 zł	72%	-63 694 zł	0.627

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 351 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.57 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.