HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Cedry Wielkie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6811 mieszkańcówdochody własne 8971 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.65% do 1.48%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.95% do 17.45%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka46 963 zł133+3.6%19 401 zł76%-43 826 zł0.273
●RozwójProgramPodwyżka51 463 zł121+1.5%14 508 zł79%-38 933 zł0.292
Szeroki programBez zmianPodwyżka44 927 zł124+1.0%24 165 zł76%-43 644 zł0.357
●Bez zmianProgramPodwyżka55 710 zł109-0.5%9875 zł82%-34 300 zł0.369
RozwójProgramBez zmian39 030 zł121+3.6%35 592 zł75%-45 045 zł0.384
RozwójBez zmianPodwyżka49 403 zł112-1.0%19 334 zł79%-38 777 zł0.405
●Szeroki programProgramBez zmian34 542 zł133+5.7%40 339 zł70%-49 923 zł0.410
Bez zmianProgramBez zmian43 265 zł109+1.5%31 111 zł76%-40 427 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka42 372 zł116-0.5%28 646 zł75%-45 108 zł0.436
Szeroki programBez zmianBez zmian32 888 zł124+3.1%44 808 zł70%-49 534 zł0.461
RozwójBez zmianBez zmian37 352 zł112+1.0%40 096 zł74%-44 682 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka60 205 zł96-2.6%4910 zł84%-29 335 zł0.484
Bez zmianProgramObniżka34 076 zł109+3.1%47 118 zł73%-44 946 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian47 744 zł96-0.7%26 337 zł79%-35 482 zł0.486
RozwójProgramObniżka29 850 zł121+5.1%51 590 zł68%-49 552 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka53 628 zł100-2.9%14 762 zł82%-34 169 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka46 858 zł104-2.4%23 803 zł77%-40 230 zł0.494
Bez zmianBez zmianBez zmian41 565 zł100-1.0%35 640 zł76%-40 090 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian30 566 zł116+1.5%48 906 zł68%-50 867 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka38 543 zł96+0.8%42 357 zł76%-40 015 zł0.529
●Szeroki programProgramObniżka25 371 zł133+7.3%56 319 zł63%-54 419 zł0.530
RozwójBez zmianObniżka28 455 zł112+2.6%55 617 zł67%-49 038 zł0.548
RozwójWstrzymanieBez zmian35 039 zł104-0.5%44 183 zł73%-46 004 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka24 000 zł124+4.6%60 320 zł62%-53 878 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka32 658 zł100+0.5%51 172 zł72%-44 457 zł0.572
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka51 092 zł92-4.4%19 219 zł80%-35 611 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian52 118 zł83-2.9%21 854 zł82%-30 662 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian46 017 zł87-3.1%30 896 zł79%-35 175 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka58 095 zł87-5.0%9873 zł84%-29 235 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian39 261 zł92-2.4%39 717 zł76%-41 400 zł0.605
Głębokie cięcieProgramObniżka42 906 zł83-1.5%38 014 zł78%-35 208 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka21 850 zł116+3.1%64 131 zł61%-55 114 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka64 593 zł83-4.9%127 zł87%-24 497 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka26 314 zł104+1.0%59 418 zł65%-50 262 zł0.617
OgraniczenieBez zmianObniżka37 099 zł87-1.7%46 440 zł75%-39 556 zł0.633
Bez zmianWstrzymanieObniżka30 526 zł92-1.0%54 962 zł71%-45 670 zł0.653
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka55 571 zł79-6.5%14 323 zł83%-30 661 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian43 724 zł79-4.6%34 960 zł78%-36 470 zł0.694
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian50 364 zł74-5.3%26 612 zł82%-30 384 zł0.711
OgraniczenieWstrzymanieObniżka34 978 zł79-3.1%50 218 zł75%-40 755 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianObniżka41 435 zł74-3.9%42 296 zł78%-34 779 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka62 457 zł74-7.2%5401 zł86%-24 425 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian48 083 zł66-6.7%30 582 zł82%-31 666 zł0.802
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka39 326 zł66-5.3%45 980 zł77%-35 964 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka59 944 zł66-8.6%9755 zł86%-25 838 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 353 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.74 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.