Drzycim
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 147 089 zł | 133 | -1.2% | 20 558 zł | 83% | -43 739 zł | 0.215 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 151 860 zł | 121 | -3.2% | 15 377 zł | 85% | -38 567 zł | 0.264 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 141 931 zł | 124 | -3.7% | 34 072 zł | 82% | -43 810 zł | 0.321 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 156 373 zł | 109 | -5.1% | 10 464 zł | 87% | -33 662 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 130 124 zł | 121 | -1.2% | 62 845 zł | 82% | -45 656 zł | 0.362 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 125 366 zł | 133 | +0.8% | 67 892 zł | 80% | -50 811 zł | 0.367 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 146 676 zł | 112 | -5.6% | 29 039 zł | 85% | -38 668 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 134 623 zł | 109 | -3.2% | 58 062 zł | 83% | -40 767 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 137 411 zł | 116 | -5.1% | 43 943 zł | 82% | -45 555 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 120 849 zł | 124 | -1.7% | 80 581 zł | 80% | -50 644 zł | 0.438 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 125 580 zł | 112 | -3.7% | 75 563 zł | 82% | -45 519 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 142 167 zł | 104 | -7.0% | 38 898 zł | 84% | -40 400 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 114 042 zł | 121 | +0.2% | 98 354 zł | 79% | -50 884 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 151 163 zł | 100 | -7.5% | 24 269 zł | 86% | -33 791 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 118 531 zł | 109 | -1.7% | 93 583 zł | 81% | -46 007 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 109 295 zł | 133 | +2.3% | 103 390 zł | 78% | -56 026 zł | 0.507 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 116 715 zł | 116 | -3.2% | 89 654 zł | 79% | -52 238 zł | 0.508 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 130 054 zł | 100 | -5.6% | 70 808 zł | 82% | -40 659 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 121 457 zł | 104 | -5.1% | 84 624 zł | 81% | -47 100 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 105 254 zł | 124 | -0.3% | 115 080 zł | 78% | -55 685 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 109 975 zł | 112 | -2.2% | 110 074 zł | 79% | -50 571 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 114 438 zł | 100 | -4.2% | 105 331 zł | 80% | -45 724 zł | 0.594 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 101 407 zł | 116 | -1.7% | 123 558 zł | 77% | -57 167 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 106 138 zł | 104 | -3.7% | 118 540 zł | 79% | -52 041 zł | 0.632 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 376 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.87 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.