Dąbrowa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 120 287 zł | 133 | -4.6% | 20 141 zł | 77% | -61 526 zł | 0.225 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 124 849 zł | 121 | -6.5% | 15 171 zł | 79% | -56 556 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 116 074 zł | 124 | -6.9% | 32 358 zł | 76% | -60 942 zł | 0.328 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 129 158 zł | 109 | -8.3% | 10 462 zł | 79% | -51 847 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 106 100 zł | 121 | -4.6% | 59 666 zł | 74% | -61 443 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 101 550 zł | 133 | -2.6% | 64 473 zł | 73% | -66 397 zł | 0.375 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 120 613 zł | 112 | -8.8% | 27 512 zł | 78% | -55 999 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 110 396 zł | 109 | -6.5% | 55 118 zł | 77% | -56 751 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 112 201 zł | 116 | -8.3% | 41 638 zł | 75% | -62 225 zł | 0.412 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 97 892 zł | 124 | -5.0% | 76 497 zł | 72% | -65 642 zł | 0.442 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 102 418 zł | 112 | -6.9% | 71 717 zł | 74% | -60 714 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 92 227 zł | 121 | -3.1% | 93 410 zł | 71% | -65 048 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 116 750 zł | 104 | -10.2% | 36 832 zł | 78% | -57 269 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 124 899 zł | 100 | -10.6% | 22 975 zł | 79% | -51 316 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 96 513 zł | 109 | -5.0% | 88 873 zł | 73% | -60 368 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 87 688 zł | 133 | -1.2% | 98 206 zł | 69% | -69 990 zł | 0.511 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 94 353 zł | 116 | -6.5% | 85 072 zł | 71% | -66 812 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 106 691 zł | 100 | -8.8% | 67 194 zł | 77% | -56 048 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 98 888 zł | 104 | -8.3% | 80 281 zł | 73% | -61 872 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 88 956 zł | 112 | -5.5% | 104 514 zł | 71% | -64 193 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 84 441 zł | 124 | -3.6% | 109 284 zł | 68% | -69 108 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 93 220 zł | 100 | -7.4% | 100 002 zł | 73% | -59 538 zł | 0.590 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 81 150 zł | 116 | -5.0% | 117 296 zł | 68% | -70 195 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 85 675 zł | 104 | -6.9% | 112 515 zł | 70% | -65 268 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 358 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.46 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 69% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.