HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Brzuze

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4812 mieszkańcówdochody własne 7722 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.86% do 1.51%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.95% do 26.06%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka81 303 zł133-6.8%18 688 zł78%-49 134 zł0.246
●RozwójProgramPodwyżka85 549 zł121-8.6%14 032 zł79%-44 478 zł0.279
Szeroki programBez zmianPodwyżka78 461 zł124-9.1%26 325 zł78%-48 688 zł0.341
●Bez zmianProgramPodwyżka89 549 zł109-10.5%9630 zł81%-40 076 zł0.364
RozwójProgramBez zmian71 112 zł121-6.8%43 805 zł77%-49 369 zł0.374
●Szeroki programProgramBez zmian66 878 zł133-4.9%48 249 zł74%-54 010 zł0.391
RozwójBez zmianPodwyżka82 687 zł112-10.9%21 725 zł79%-44 055 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian75 101 zł109-8.6%39 612 zł78%-44 982 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka75 536 zł116-10.5%32 575 zł78%-49 921 zł0.422
Szeroki programBez zmianBez zmian64 469 zł124-7.3%55 757 zł74%-53 393 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian68 683 zł112-9.1%51 336 zł77%-48 775 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka93 751 zł96-12.4%4932 zł83%-35 378 zł0.484
RozwójProgramObniżka60 439 zł121-5.4%66 638 zł74%-52 976 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka86 668 zł100-12.7%17 378 zł81%-39 674 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka79 770 zł104-12.3%27 964 zł78%-45 275 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian79 289 zł96-10.6%35 179 zł80%-40 304 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka64 419 zł109-7.3%62 454 zł76%-48 601 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian61 806 zł116-8.6%61 533 zł74%-54 514 zł0.517
Bez zmianBez zmianBez zmian72 652 zł100-10.9%47 164 zł78%-44 409 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka56 213 zł133-3.4%71 073 zł70%-57 605 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka68 596 zł96-9.3%58 033 zł78%-43 937 zł0.539
RozwójWstrzymanieBez zmian66 029 zł104-10.5%57 103 zł76%-49 884 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka58 331 zł112-7.7%73 516 zł74%-52 256 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka54 125 zł124-5.8%77 928 zł70%-56 863 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka83 760 zł92-14.0%23 635 zł80%-40 883 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka62 291 zł100-9.6%69 353 zł76%-47 902 zł0.582
Głębokie cięcieProgramBez zmian83 382 zł83-12.7%31 043 zł82%-35 743 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka90 847 zł87-14.6%12 863 zł83%-35 002 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian76 818 zł87-12.9%42 756 zł80%-39 757 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian70 006 zł92-12.3%52 922 zł78%-45 507 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka51 656 zł116-7.3%83 292 zł69%-57 901 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka97 858 zł83-14.5%424 zł86%-30 799 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka72 678 zł83-11.4%54 052 zł79%-39 390 zł0.621
RozwójWstrzymanieObniżka55 870 zł104-9.1%78 870 zł72%-53 283 zł0.624
OgraniczenieBez zmianObniżka66 445 zł87-11.5%65 069 zł78%-43 264 zł0.645
Bez zmianWstrzymanieObniżka59 839 zł92-10.9%74 699 zł74%-48 918 zł0.663
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka87 951 zł79-15.9%19 183 zł82%-36 195 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian74 182 zł79-14.2%48 489 zł79%-40 839 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian80 888 zł74-14.9%38 809 zł82%-35 220 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka94 932 zł74-16.6%8646 zł86%-30 446 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka64 004 zł79-12.9%70 352 zł77%-44 265 zł0.734
Głębokie cięcieBez zmianObniżka70 506 zł74-13.6%61 163 zł79%-38 741 zł0.735
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian78 264 zł66-16.2%44 473 zł82%-36 289 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka92 046 zł66-17.9%14 840 zł85%-31 626 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka68 075 zł66-14.9%66 436 zł78%-39 729 zł0.826

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 331 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.