Chełmno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 285 977 zł | 133 | +8.7% | 20 557 zł | 68% | -90 765 zł | 0.179 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 290 427 zł | 121 | +6.6% | 15 738 zł | 69% | -85 945 zł | 0.248 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 277 477 zł | 124 | +6.1% | 57 499 zł | 68% | -89 103 zł | 0.298 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 254 644 zł | 133 | +10.9% | 139 330 zł | 66% | -92 590 zł | 0.338 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 259 082 zł | 121 | +8.7% | 134 643 zł | 68% | -87 784 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 294 625 zł | 109 | +4.5% | 11 177 zł | 70% | -81 384 zł | 0.354 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 281 903 zł | 112 | +4.0% | 52 825 zł | 69% | -84 310 zł | 0.379 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 271 154 zł | 116 | +4.5% | 81 889 zł | 68% | -89 655 zł | 0.386 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 263 268 zł | 109 | +6.6% | 130 213 zł | 68% | -83 238 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 247 006 zł | 124 | +8.2% | 175 264 zł | 66% | -90 854 zł | 0.422 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 251 420 zł | 112 | +6.1% | 170 603 zł | 68% | -86 074 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 275 588 zł | 104 | +2.4% | 77 206 zł | 68% | -84 851 zł | 0.472 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 235 793 zł | 121 | +10.4% | 225 114 zł | 65% | -89 148 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 286 078 zł | 100 | +1.9% | 48 408 zł | 70% | -79 775 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 231 364 zł | 133 | +12.6% | 229 514 zł | 63% | -93 943 zł | 0.492 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 241 198 zł | 116 | +6.6% | 197 829 zł | 65% | -91 352 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 239 971 zł | 109 | +8.2% | 221 111 zł | 67% | -84 612 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 255 584 zł | 100 | +4.0% | 166 603 zł | 68% | -81 554 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 245 621 zł | 104 | +4.5% | 193 208 zł | 67% | -86 562 zł | 0.545 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 224 370 zł | 124 | +9.8% | 263 409 zł | 63% | -92 151 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 228 776 zł | 112 | +7.7% | 259 180 zł | 64% | -87 383 zł | 0.568 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 232 931 zł | 100 | +5.5% | 255 198 zł | 67% | -82 873 zł | 0.611 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 218 946 zł | 116 | +8.2% | 284 654 zł | 63% | -92 610 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 223 361 zł | 104 | +6.1% | 280 417 zł | 64% | -87 830 zł | 0.643 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.91 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.