HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełmża

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9395 mieszkańcówdochody własne 7063 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.51% do 0.4%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-4.47% do 21.88%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka50 913 zł133-1.2%17 407 zł75%-40 653 zł0.273
●RozwójProgramPodwyżka54 945 zł121-3.2%13 085 zł77%-36 331 zł0.292
Szeroki programBez zmianPodwyżka49 164 zł124-3.6%22 058 zł75%-40 042 zł0.357
●Bez zmianProgramPodwyżka58 735 zł109-5.1%9010 zł79%-32 257 zł0.369
RozwójProgramBez zmian43 804 zł121-1.2%34 399 zł72%-40 724 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka53 177 zł112-5.6%17 785 zł77%-35 741 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian39 782 zł133+0.8%38 627 zł69%-45 034 zł0.411
Bez zmianProgramBez zmian47 585 zł109-3.2%30 418 zł76%-36 662 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka46 990 zł116-5.1%26 450 zł74%-40 985 zł0.435
Szeroki programBez zmianBez zmian38 372 zł124-1.7%43 443 zł69%-44 274 zł0.461
RozwójBez zmianBez zmian42 375 zł112-3.6%39 235 zł72%-39 985 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka62 683 zł96-7.2%4717 zł82%-27 963 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian51 521 zł96-5.3%26 240 zł78%-32 384 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka39 347 zł109-1.7%46 800 zł71%-39 911 zł0.487
RozwójProgramObniżka35 574 zł121+0.3%50 774 zł68%-43 965 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka56 950 zł100-7.4%13 787 zł79%-31 687 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka51 011 zł104-7.0%22 202 zł76%-36 675 zł0.493
Bez zmianBez zmianBez zmian46 138 zł100-5.6%35 274 zł76%-35 943 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian36 403 zł116-3.2%47 508 zł67%-45 120 zł0.524
OgraniczenieProgramObniżka43 273 zł96-3.8%42 633 zł75%-35 644 zł0.531
●Szeroki programProgramObniżka31 559 zł133+2.3%54 994 zł64%-48 266 zł0.532
RozwójWstrzymanieBez zmian40 414 zł104-5.1%43 293 zł71%-40 822 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka34 395 zł112-2.2%55 132 zł67%-43 115 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka30 399 zł124-0.2%59 331 zł64%-47 395 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka38 150 zł100-4.1%51 179 zł71%-39 081 zł0.572
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka54 791 zł92-8.8%18 221 zł79%-32 612 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian55 372 zł83-7.4%22 335 zł81%-28 205 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian50 052 zł87-7.6%31 119 zł78%-31 688 zł0.602
Bez zmianWstrzymanieBez zmian44 184 zł92-7.0%39 323 zł75%-36 771 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka60 877 zł87-9.5%9618 zł82%-27 417 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka47 115 zł83-6.0%38 870 zł77%-31 476 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka28 583 zł116-1.7%63 111 zł63%-48 170 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka66 546 zł83-9.3%576 zł84%-23 770 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka32 586 zł104-3.6%58 904 zł67%-43 881 zł0.617
OgraniczenieBez zmianObniżka42 056 zł87-6.2%47 091 zł75%-34 838 zł0.633
Bez zmianWstrzymanieObniżka36 349 zł92-5.6%54 942 zł71%-39 839 zł0.652
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka58 727 zł79-10.8%14 042 zł81%-28 330 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian48 108 zł79-9.0%35 158 zł77%-32 505 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian53 883 zł74-9.7%27 379 zł81%-27 532 zł0.711
OgraniczenieWstrzymanieObniżka40 263 zł79-7.6%50 787 zł74%-35 584 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianObniżka45 877 zł74-8.4%43 436 zł78%-30 692 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka64 719 zł74-11.6%5688 zł85%-23 246 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian51 948 zł66-11.1%31 336 zł80%-28 338 zł0.801
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka44 094 zł66-9.7%47 107 zł77%-31 428 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka62 579 zł66-12.9%10 029 zł84%-24 148 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.