Dobrzeń Wielki
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 828 zł | 133 | -3.5% | 32 259 zł | 47% | -246 804 zł | 0.310 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 5673 zł | 121 | -5.4% | 24 538 zł | 49% | -239 084 zł | 0.312 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 10 265 zł | 109 | -7.2% | 17 103 zł | 51% | -231 649 zł | 0.377 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | -760 zł | 124 | -5.8% | 38 393 zł | 46% | -246 670 zł | 0.386 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | -4209 zł | 121 | -3.5% | 44 566 zł | 45% | -239 061 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 361 zł | 109 | -5.4% | 37 363 zł | 47% | -231 700 zł | 0.410 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 4067 zł | 112 | -7.7% | 30 834 zł | 49% | -238 952 zł | 0.420 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | -9031 zł | 133 | -1.6% | 52 052 zł | 43% | -246 707 zł | 0.427 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | -3421 zł | 116 | -7.2% | 46 448 zł | 46% | -250 656 zł | 0.466 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | -6959 zł | 109 | -4.0% | 52 766 zł | 44% | -231 752 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | -5487 zł | 112 | -5.8% | 50 794 zł | 44% | -238 766 zł | 0.471 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | -10 292 zł | 124 | -4.0% | 58 278 zł | 43% | -246 409 zł | 0.473 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | -11 512 zł | 121 | -2.1% | 59 915 zł | 42% | -239 058 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 8642 zł | 100 | -9.4% | 23 557 zł | 51% | -231 519 zł | 0.496 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 1424 zł | 104 | -9.0% | 38 831 zł | 48% | -242 880 zł | 0.510 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | -934 zł | 100 | -7.7% | 43 592 zł | 47% | -231 408 zł | 0.513 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | -16 317 zł | 133 | -0.2% | 67 346 zł | 39% | -246 649 zł | 0.529 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | -12 547 zł | 112 | -4.5% | 65 594 zł | 41% | -238 644 zł | 0.536 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | -12 742 zł | 116 | -5.4% | 65 831 zł | 41% | -250 231 zł | 0.541 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | -7920 zł | 104 | -7.2% | 58 291 zł | 44% | -242 532 zł | 0.554 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | -8011 zł | 100 | -6.3% | 58 446 zł | 44% | -231 341 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | -17 335 zł | 124 | -2.6% | 73 023 zł | 38% | -246 231 zł | 0.558 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | -14 825 zł | 104 | -5.8% | 72 720 zł | 40% | -242 290 zł | 0.609 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | -19 630 zł | 116 | -4.0% | 80 204 zł | 37% | -249 933 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 385 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -0.48 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.