Krapkowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 64 055 zł | 133 | -4.4% | 17 216 zł | 79% | -36 554 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 68 077 zł | 121 | -6.3% | 12 913 zł | 81% | -32 251 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 61 924 zł | 124 | -6.8% | 22 846 zł | 79% | -36 055 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 859 zł | 109 | -8.2% | 8857 zł | 82% | -28 195 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 55 861 zł | 121 | -4.4% | 36 931 zł | 77% | -36 936 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 929 zł | 112 | -8.6% | 18 624 zł | 81% | -31 773 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 849 zł | 133 | -2.5% | 41 150 zł | 74% | -41 226 zł | 0.402 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 59 633 zł | 109 | -6.3% | 32 957 zł | 79% | -32 892 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 527 zł | 116 | -8.2% | 27 809 zł | 78% | -37 057 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 50 087 zł | 124 | -4.9% | 46 788 zł | 74% | -40 569 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 54 081 zł | 112 | -6.8% | 42 589 zł | 77% | -36 299 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 833 zł | 121 | -3.0% | 55 208 zł | 73% | -40 390 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 693 zł | 100 | -10.5% | 14 659 zł | 83% | -27 737 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 597 zł | 109 | -4.9% | 51 243 zł | 76% | -36 355 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 63 540 zł | 104 | -10.0% | 23 590 zł | 79% | -32 765 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 57 835 zł | 100 | -8.6% | 38 635 zł | 79% | -32 275 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 913 zł | 116 | -6.3% | 51 337 zł | 73% | -41 469 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 42 827 zł | 133 | -1.0% | 59 419 zł | 70% | -44 672 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 915 zł | 104 | -8.2% | 47 130 zł | 76% | -37 190 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 45 325 zł | 112 | -5.4% | 60 338 zł | 73% | -39 637 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 41 338 zł | 124 | -3.4% | 64 529 zł | 70% | -43 898 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 49 072 zł | 100 | -7.2% | 56 392 zł | 76% | -35 621 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 39 329 zł | 116 | -4.9% | 68 762 zł | 69% | -44 723 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 43 324 zł | 104 | -6.8% | 64 563 zł | 72% | -40 453 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 312 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.63 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.