HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Biała

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9751 mieszkańcówdochody własne 6952 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.53% do 0.44%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.01% do 23.04%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka59 123 zł133-5.9%17 365 zł78%-37 944 zł0.265
●RozwójProgramPodwyżka63 153 zł121-7.8%13 022 zł80%-33 601 zł0.288
Szeroki programBez zmianPodwyżka57 120 zł124-8.3%22 565 zł78%-37 477 zł0.352
●Bez zmianProgramPodwyżka66 942 zł109-9.6%8926 zł82%-29 506 zł0.367
RozwójProgramBez zmian51 321 zł121-5.9%35 542 zł77%-38 327 zł0.382
RozwójBez zmianPodwyżka61 132 zł112-10.1%18 271 zł80%-33 154 zł0.402
●Szeroki programProgramBez zmian47 301 zł133-4.0%39 762 zł74%-42 657 zł0.405
Bez zmianProgramBez zmian55 099 zł109-7.8%31 567 zł79%-34 244 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka54 792 zł116-9.6%27 222 zł77%-38 527 zł0.431
Szeroki programBez zmianBez zmian45 656 zł124-6.4%44 962 zł74%-42 029 zł0.458
RozwójBez zmianBez zmian49 657 zł112-8.3%40 762 zł76%-37 719 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka70 889 zł96-11.6%4604 zł85%-25 183 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian59 034 zł96-9.8%27 397 zł81%-29 937 zł0.487
RozwójProgramObniżka42 576 zł121-4.5%52 783 zł72%-41 812 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka46 347 zł109-6.4%48 817 zł76%-37 739 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka64 903 zł100-11.9%14 223 zł82%-29 078 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka58 811 zł104-11.4%22 918 zł79%-34 194 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian53 418 zł100-10.1%36 808 zł79%-33 655 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian43 544 zł116-7.8%49 256 zł72%-42 975 zł0.522
●Szeroki programProgramObniżka38 564 zł133-2.5%56 995 zł69%-46 133 zł0.529
OgraniczenieProgramObniżka50 272 zł96-8.4%44 657 zł78%-33 444 zł0.533
RozwójWstrzymanieBez zmian47 553 zł104-9.6%45 048 zł76%-38 655 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka41 178 zł112-6.9%57 503 zł72%-41 085 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka37 184 zł124-5.0%61 695 zł68%-45 386 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka44 931 zł100-8.7%53 557 zł76%-37 031 zł0.575
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka62 590 zł92-13.2%18 868 zł82%-30 109 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian62 883 zł83-11.9%23 494 zł83%-25 731 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian57 332 zł87-12.1%32 660 zł81%-29 371 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka68 830 zł87-13.8%10 026 zł85%-24 778 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian51 322 zł92-11.4%41 085 zł78%-34 583 zł0.605
Głębokie cięcieProgramObniżka54 113 zł83-10.5%40 893 zł81%-29 249 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka35 234 zł116-6.4%65 689 zł67%-46 255 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka74 751 zł83-13.7%440 zł87%-20 962 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka39 235 zł104-8.3%61 489 zł71%-41 945 zł0.619
OgraniczenieBez zmianObniżka48 836 zł87-10.7%49 481 zł78%-32 759 zł0.637
Bez zmianWstrzymanieObniżka42 996 zł92-10.1%57 535 zł75%-37 882 zł0.655
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka66 527 zł79-15.1%14 695 zł84%-25 796 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian55 245 zł79-13.4%36 927 zł80%-30 287 zł0.695
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian61 162 zł74-14.1%28 920 zł84%-25 188 zł0.713
OgraniczenieWstrzymanieObniżka46 910 zł79-12.1%53 387 zł77%-33 598 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianObniżka52 656 zł74-12.8%45 817 zł81%-28 587 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka72 672 zł74-15.8%6100 zł87%-20 579 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian59 085 zł66-15.4%33 110 zł83%-26 091 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka50 740 zł66-14.1%49 708 zł80%-29 415 zł0.816
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka70 378 zł66-17.1%10 693 zł87%-21 586 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.53 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 65% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.