Głuchołazy
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 6 204 265 zł | 133 | -5.9% | 32 000 zł | 65% | -214 552 zł | 0.134 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 6 210 657 zł | 121 | -7.8% | 24 954 zł | 66% | -207 506 zł | 0.233 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 6 058 429 zł | 124 | -8.3% | 1 030 841 zł | 65% | -211 541 zł | 0.259 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 5 768 060 zł | 133 | -4.0% | 2 992 679 zł | 64% | -214 074 zł | 0.273 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 5 774 429 zł | 121 | -5.9% | 2 986 658 zł | 64% | -207 057 zł | 0.313 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 6 216 755 zł | 109 | -9.7% | 18 217 zł | 67% | -200 769 zł | 0.349 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 5 970 162 zł | 116 | -9.7% | 1 627 369 zł | 65% | -212 389 zł | 0.351 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 6 064 780 zł | 112 | -10.1% | 1 024 837 zł | 66% | -204 542 zł | 0.362 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 5 631 676 zł | 124 | -6.4% | 3 940 621 zł | 64% | -211 040 zł | 0.386 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 5 780 503 zł | 109 | -7.8% | 2 980 923 zł | 65% | -200 347 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 5 638 003 zł | 112 | -8.3% | 3 934 638 zł | 64% | -204 069 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 5 976 531 zł | 104 | -11.5% | 1 621 347 zł | 65% | -205 369 zł | 0.457 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 5 439 111 zł | 133 | -2.6% | 5 242 588 zł | 64% | -213 741 zł | 0.457 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 549 007 zł | 116 | -7.8% | 4 502 436 zł | 64% | -211 854 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 5 445 463 zł | 121 | -4.5% | 5 236 583 zł | 64% | -206 745 zł | 0.472 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 6 070 837 zł | 100 | -11.9% | 1 019 118 zł | 67% | -197 850 zł | 0.476 | |
| ● | Ograniczenie | Program | Podwyżka | 6 223 475 zł | 96 | -11.6% | 10 718 zł | 68% | -193 270 zł | 0.481 |
| Ograniczenie | Program | Bez zmian | 5 787 194 zł | 96 | -9.8% | 2 974 642 zł | 66% | -192 884 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 5 451 520 zł | 109 | -6.4% | 5 230 864 zł | 64% | -200 056 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 5 644 037 zł | 100 | -10.1% | 3 928 940 zł | 65% | -197 405 zł | 0.534 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 555 352 zł | 104 | -9.7% | 4 496 437 zł | 64% | -204 862 zł | 0.542 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 5 309 891 zł | 124 | -5.0% | 6 145 821 zł | 64% | -210 689 zł | 0.546 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Podwyżka | 5 982 605 zł | 92 | -13.2% | 1 615 612 zł | 66% | -198 655 zł | 0.570 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 5 316 201 zł | 112 | -6.9% | 6 139 854 zł | 64% | -203 739 zł | 0.584 | |
| Ograniczenie | Program | Obniżka | 5 458 188 zł | 96 | -8.5% | 5 224 603 zł | 65% | -192 619 zł | 0.596 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Podwyżka | 6 077 509 zł | 87 | -13.9% | 1 012 852 zł | 67% | -190 404 zł | 0.604 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 5 231 465 zł | 116 | -6.4% | 6 681 184 zł | 63% | -211 478 zł | 0.615 | |
| ● | Głębokie cięcie | Program | Podwyżka | 6 229 999 zł | 83 | -13.7% | 3504 zł | 68% | -186 000 zł | 0.616 |
| Głębokie cięcie | Program | Bez zmian | 5 793 690 zł | 83 | -11.9% | 2 968 538 zł | 67% | -185 648 zł | 0.622 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 561 403 zł | 92 | -11.5% | 4 490 723 zł | 64% | -198 177 zł | 0.632 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Bez zmian | 5 650 680 zł | 87 | -12.1% | 3 922 702 zł | 65% | -189 994 zł | 0.642 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 5 322 218 zł | 100 | -8.7% | 6 134 172 zł | 64% | -197 096 zł | 0.645 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 5 237 792 zł | 104 | -8.3% | 6 675 201 zł | 64% | -204 507 zł | 0.665 | |
| Głębokie cięcie | Program | Obniżka | 5 464 664 zł | 83 | -10.6% | 5 218 519 zł | 65% | -185 408 zł | 0.694 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Podwyżka | 5 989 301 zł | 79 | -15.2% | 1 609 326 zł | 67% | -191 182 zł | 0.697 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Obniżka | 5 328 839 zł | 87 | -10.7% | 6 127 955 zł | 64% | -189 712 zł | 0.731 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Obniżka | 5 243 826 zł | 92 | -10.1% | 6 669 503 zł | 64% | -197 843 zł | 0.734 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Podwyżka | 6 083 988 zł | 74 | -15.8% | 1 006 764 zł | 68% | -183 186 zł | 0.737 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 568 068 zł | 79 | -13.4% | 4 484 465 zł | 65% | -190 740 zł | 0.740 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Bez zmian | 5 657 130 zł | 74 | -14.1% | 3 916 640 zł | 67% | -182 810 zł | 0.760 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Obniżka | 5 250 469 zł | 79 | -12.1% | 6 663 265 zł | 64% | -190 433 zł | 0.825 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Podwyżka | 5 995 800 zł | 66 | -17.1% | 1 603 218 zł | 68% | -183 938 zł | 0.828 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Obniżka | 5 335 268 zł | 74 | -12.8% | 6 121 912 zł | 65% | -182 552 zł | 0.831 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 574 540 zł | 66 | -15.4% | 4 478 383 zł | 66% | -183 530 zł | 0.858 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Obniżka | 5 256 919 zł | 66 | -14.1% | 6 657 203 zł | 65% | -183 248 zł | 0.927 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 515 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -0.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.